Γράφει ο Νίκος Κατσαρός
Η είδηση από τη Θεσπρωτία για ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που βρέθηκε νεκρό, με τις Αρχές να εξετάζουν το ενδεχόμενο διπλής αυτοκτονίας και να διερευνούν τις συνθήκες, αποτελεί μια τραγωδία που χρειάζεται πρώτα απ’ όλα σεβασμό και προσοχή — όχι συμπεράσματα βασισμένα σε ιδεολογίες. Ωστόσο αφήνει ένα ερώτημα που η κοινωνία προτιμά να κρατά κλειδωμένο στο ντουλάπι με τα ταμπού ζητήματα προς συζήτηση: ποιος έχει λόγο στο τέλος της ζωής ενός ανθρώπου;
Ναι, το θέμα της ευθανασίας πρέπει να επανέλθει ως ζήτημα προσωπικού δικαιώματος και να (ξε)φύγει από θέματα αντίληψης και πίστης. Πρόκειται για θέμα προσωπικό και όχι συλλογικό.
Δεν είναι κάθε απελπισμένη πράξη απλά «δικαίωμα»: μία λέξη που ξεπλένει τα πάντα. Αλλά το βάρος της ύπαρξης ενός ανθρώπου δεν μπορεί να είναι θέμα απόφασης ολομέλειας. Ούτε από την άλλη το να συγχέουμε την αυτοκτονία με την ευθανασία είναι σωστό: είναι διαφορετικά πράγματα, με διαφορετικές συνθήκες και διαφορετικά ερωτήματα.
Η συζήτηση χρειάζεται να αρχίσει από τα δύσκολα. Τι σημαίνει ανυπόφορος πόνος; Είται αυτός είναι σωματικός είτε ακόμα και ψυχολογικός. Ναι, βεβαίως και υπάρχει ανυπόφορος ψυχολογικός πόνος.
Ποιος και με ποια κριτήρια διαπιστώνει ότι μια απόφαση είναι ελεύθερη και σταθερή; Πώς προστατεύεται ένας άνθρωπος από την πίεση —φανερή ή σιωπηλή— να θεωρήσει τον εαυτό του βάρος; Και τι επιλογές έχει όταν η επιθυμία του να φύγει μπορεί να κρύβει καταστροφική κατάθλιψη, μοναξιά ή απίστευτη εξάντληση;
Από την άλλη δεν υπάρχει σοβαρή συζήτηση για το δικαίωμα στον θάνατο μόνο και μόνο προτάσσοντας αντιλήψεις και όχι λύσεις, αν δεν προηγηθεί εξίσου σοβαρή συζήτηση για το δικαίωμα στη φροντίδα. Για ανακουφιστική αγωγή, αξιοπρεπή περίθαλψη, ανθρώπους δίπλα στον ασθενή και στήριξη της οικογένειας.
Αν αυτά απουσιάζουν, η «επιλογή» της ευθανασίας μπορεί να είναι απλώς η μόνη πόρτα που έμεινε ανοιχτή.
Η ευθανασία δεν είναι σύνθημα για να κερδίσει κάποιος τον καυγά. Είναι απόφαση που αγγίζει την αυτονομία, την προστασία των ευάλωτων ανθρώπων και βεβαίως τα διακριτικά όρια της ιατρικής. Γι’ αυτό χρειάζεται χώρο και δικαίωμα. Χρόνο και ελευθερία.
Η σιωπή και ο δήθεν σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή δεν προστατεύει κανέναν· αφήνει μόνο τους ανθρώπους και τις οικογένειες τους να παλεύουν μόνοι τους με ερωτήματα που η κοινωνία θεωρεί προαπαντημένα και αρνείται να (ξανα) κοιτάξει.
