Σε μια εποχή όπου η συζήτηση για την ισότητα των φύλων επανέρχεται δυναμικά στο δημόσιο διάλογο, με αφορμή κιόλας τη συμπλήρωση φέτος των πέντε χρόνων του FEMMEFEST με διοργανωτή το Γυναικείο Κίνημα ΠΟΓΟ, η Γενική Γραμματέας της ΠΟΓΟ, Ελένη Ευαγόρου καταθέτει τη δική της αποτίμηση, στην OLOIMEDIACENTER, για την πραγματική εικόνα της ισότητας στην Κύπρο.
Από τα έμφυλα στερεότυπα που επιμένουν στην καθημερινότητα, μέχρι τους αριθμούς που αποτυπώνουν το μισθολογικό χάσμα, τη συμμετοχή των γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων και τα περιστατικά έμφυλης βίας, η συζήτηση ξεπερνά τα συνθήματα και αγγίζει την ουσία.
Παράλληλα, αναλύει τη φιλοσοφία και τη σημασία του FEMME FEST, ενός χώρου όπου η διεκδίκηση συναντά την τέχνη, τον διάλογο και τη συλλογική δράση, στέλνοντας μήνυμα σε ολόκληρη την κοινωνία – γυναίκες, άνδρες και νέα γενιά.
Στην εκτενή συζήτηση που ακολουθεί, μιλά για τις προκλήσεις, τις ανησυχητικές τάσεις αλλά και την πρόοδο που ίσως δεν αναγνωρίζεται όσο θα έπρεπε, εξηγεί ποιο είναι σήμερα το στοίχημα του γυναικείου κινήματος και απαντά στο ερώτημα αν η ισότητα στην Κύπρο είναι πραγματικότητα ή τελικά, ζητούμενο.
Ποιο είναι το όραμα του Γυναικείου Κινήματος ΠΟΓΟ για την κοινωνία σε σχέση με την ισότητα των φύλων;
Το όραμά μας είναι μια κοινωνία όπου να μην είναι ζήτημα αν είσαι γυναίκα ή άνδρας, αγόρι ή κορίτσι. Μια κοινωνία όπου όλες οι πόρτες είναι ανοιχτές για όλους, χωρίς διακρίσεις και ανισότητες. Θέλουμε, ουσιαστικά, έναν κόσμο στον οποίο κανείς δεν νιώθει μειονεκτικά λόγω του φύλου του, ούτε υφίσταται κακοποίηση ή εκμετάλλευση – είτε σε κοινωνικό, είτε σε εργασιακό, είτε σε οικονομικό επίπεδο. Μια κοινωνία πραγματικής ισότητας, με ίσα δικαιώματα, ίσες ευκαιρίες και ίση μεταχείριση.
Βέβαια αν και βρισκόμαστε ακόμη μακριά από αυτόν τον στόχο, συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε. Η οργάνωσή μας, με 75 χρόνια ιστορίας, έχει συμβάλει σημαντικά στους αγώνες και τις κατακτήσεις των γυναικών στην Κύπρο, και αυτόν τον αγώνα θα συνεχίσουμε.
Ελπίζουμε σε μια κοινωνία όπου όλοι οι άνθρωποι θα νιώθουν δίκαιοι, ελεύθεροι και ισότιμοι, με τη δυνατότητα να αναπτύσσουν τα ταλέντα τους, να κάνουν τις επιλογές τους και να ζουν τη ζωή που ονειρεύονται.
Ποιος είναι σήμερα ο βασικός σκοπός του Γυναικείου Κινήματος της ΠΟΓΟ; Πώς θα τον περιγράφατε σε μια φράση;
Όπως και στο παρελθόν, βασικός σκοπός μας είναι να σταθούμε ανάχωμα απέναντι σε φασιστικές και ακροδεξιές αντιλήψεις που απειλούν τα δικαιώματα των γυναικών, συνεχίζοντας μια διαχρονική πορεία αγώνων.
Ταυτόχρονα, διεκδικούμε ουσιαστική στήριξη των γυναικών των λαϊκών στρωμάτων, για τις λιγότερο προνομιούχες γυναίκες – τις χαμηλά αμειβόμενες, τις χαμηλοσυνταξιούχες, τις υποαπασχολούμενες – που βιώνουν καθημερινά τις συνέπειες της οικονομικής πίεσης, όπως το υψηλό κόστος ζωής, τα επιτόκια, τις δόσεις των δανείων και το στεγαστικό πρόβλημα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνουμε και στις γυναίκες που βρίσκονται σε κακοποιητικές σχέσεις, διότι δεν μπορούν να «σταθούν» με τους δικούς τους οικονομικούς πόρους, είτε δεν μπορούν να συντηρήσουν τα παιδιά τους, προτιμώντας να μένουν μέσα στη βία. Γι’ αυτό στόχος μας είναι να δυναμώνουμε τη φωνή όλων αυτών των γυναικών· τη φωνή των λιγότερων προνομιούχων γυναικών.
Πόσο ριζωμένα παραμένουν τα έμφυλα στερεότυπα στην καθημερινότητα;
Η ερώτηση αυτή μπορεί να απαντηθεί σ’ έναν βαθμό μέσα από την προσωπική εμπειρία, ακόμη και χωρίς την ύπαρξη συγκεκριμένων αριθμητικών δεδομένων για σύγκριση. Άλλωστε, τα στερεότυπα δεν είναι εύκολα μετρήσιμα. Έχω την εντύπωση ότι βρισκόμαστε σε καλύτερη κατάσταση σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά ζητήματα που απορρέουν από τα έμφυλα στερεότυπα και αποτυπώνονται σε διάφορους δείκτες.
Στην Κύπρο φαίνεται να παραμένει έντονη η αντίληψη ότι η γυναίκα είναι κυρίως υπεύθυνη για την οικογένεια, τη φροντίδα, το νοικοκυριό και γενικότερα την ιδιωτική ζωή. Η αντίληψη αυτή έρχεται σε αντίθεση με την ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στην κοινωνική και πολιτική ζωή. Ως αποτέλεσμα, καταγράφονται υψηλά ποσοστά «αόρατης εργασίας», είτε αυτή αναφέρεται στις ευθύνες που έχει μια γυναίκα για τα παιδιά της, στο νοικοκυριό, ακόμη και στη φροντίδα ατόμων που έχουν ανάγκη. Να σημειώσουμε ότι η Κύπρος, φέτος, κατατάσσεται στην τελευταία θέση στον δείκτη ισότητας των φύλων στην Ε.Ε. με το πιο μεγάλο ζήτημα, αυτό της «αόρατης εργασίας».
Συγκεκριμένα, το 45% των γυναικών στην Κύπρο αφιερώνουν περισσότερες από πέντε ώρες ημερησίως στη φροντίδα των παιδιών, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες είναι κάτω από 22%. Η διαφορά αυτή αντανακλά βαθιά το ριζωμένο, αυτό, στερεότυπο, το οποίο διατηρείται διαχρονικά και ενισχύεται από την έλλειψη επαρκών κρατικών δομών στήριξης.
Το ίδιο ισχύει και στη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ζωή, η οποία παραμένει περιορισμένη, στο 17%. Τα έμφυλα στερεότυπα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σ’ αυτόν τον περιορισμό, σε συνδυασμό βεβαίως με άλλους σημαντικούς παράγοντες.
Την ίδια ώρα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν έμφυλα στερεότυπα σε όλους τους τομείς της ζωής τους. Αυτά αφορούν, μεταξύ άλλων, τον τρόπο που ντύνονται, θα βαφτούν, αλλά και γενικότερα την πίεση να συμμορφώνονται με συγκεκριμένα πρότυπα εμφάνισης. Τα στερεότυπα αυτά επεκτείνονται και στον χώρο της εκπαίδευσης και της εργασίας, επηρεάζοντας τις επιλογές σπουδών και την επαγγελματική κατεύθυνση των γυναικών, καθώς και τις ευκαιρίες που τους δίνονται.
Ακόμη πιο έντονα, οι γυναίκες έρχονται αντιμέτωπες με στερεότυπα όταν βιώνουν φαινόμενα έμφυλης βίας -είτε αυτή είναι ψυχολογική, σωματική, σεξουαλική ή άλλης μορφής. Πάντα τρέχουμε να ασχοληθούμε με την ευθύνη του θύματος και όχι με την ευθύνη του δράστη-θύτη, ο οποίος είναι και αυτός που διαπράττει μια καταδικαστέα πράξη, που θεωρείται ποινικό αδίκημα. Συνεπώς, σε σχέση με τα έμφυλα στερεότυπα, είναι σαφές ότι παραμένουν πολλά που πρέπει ακόμη να γίνουν στη χώρα μας.
Αν κοιτάξουμε τους αριθμούς – μισθολογικό χάσμα και έμφυλη βία – πού βρισκόμαστε πραγματικά;
Στην Κύπρο έχουμε αρκετά μεγάλο δρόμο να διανύσουμε ακόμη, αναφορικά με την ισότητα των φύλων, γενικότερα. Αρχικά, παρατηρείται μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών, το οποίο ανέρχεται περίπου στο 12,2%. Αυτό σημαίνει ότι, για εργασία ίσης αξίας, ένας άνδρας μπορεί να λαμβάνει €1000, ενώ μια γυναίκα περίπου €880. Για παράδειγμα, σ’ έναν χώρο όπως ένα ξενοδοχείο, ένας κηπουρός και μια καθαρίστρια – επαγγέλματα τα οποία θεωρούνται ισάξια – αμείβονται διαφορετικά. Η διαφορά αυτή συνδέεται συχνά με το γεγονός ότι το ένα επάγγελμα στελεχώνεται κυρίως από άνδρες και το άλλο από γυναίκες.
Παρατηρείται επίσης ένα πολύ μεγάλο χάσμα στις συντάξεις, το οποίο πλησιάζει το 30%. Παράλληλα, τα ζητήματα που αφορούν την έμφυλη βία αποτελούν ένα ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα. Καταγράφονται περίπου 1.000 καταγγελίες ετησίως στην αστυνομία, όμως αυτός ο αριθμός αντικατοπτρίζει μόνο την κορυφή του παγόβουνου. Πολλές γυναίκες δεν προχωρούν σε καταγγελία, είτε λόγω φόβου, είτε επειδή δεν διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για να απομακρυνθούν από μια κακοποιητική σχέση, είτε λόγω κοινωνικού στιγματισμού, αλλά και για πολλούς άλλους λόγους.
Ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας και της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση αντιλήψεων;
Θα έλεγα ότι πρέπει να ξεκινήσουμε από τον ρόλο του κράτους, καθώς είναι αυτό που πρέπει να λάβει την απόφαση να εφαρμόσει, από πολύ νεαρή ηλικία και μέσα από την εκπαίδευση, προγράμματα και μαθήματα που καλλιεργούν τη συνείδηση της έμφυλης ισότητας, του σεβασμού και των δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων.
Να μην υπάρχουν, επίσης, μαθήματα τα οποία χωρίζουν τα επαγγέλματα σε «γυναικεία» και «ανδρικά» ή δίνουν κατευθύνσεις για το πώς πρέπει να συμπεριφέρεται ένα νεαρό κορίτσι σε αντίθεση με τον συμμαθητή του, και άλλα παρόμοια που συχνά παρατηρούμε. Το κράτος είναι εκείνο που θα έπρεπε, μέσω ειδικών εκστρατειών, να επιμορφώσει την κοινωνία σε όλα τα επίπεδα. Επίσης, το κράτος είναι εκείνο που θα έπρεπε, μέσω ειδικών εκστρατειών, να επιμορφώσει την κοινωνία σε όλα τα επίπεδα: στην οικογένεια, στους χώρους κοινωνικοποίησης και στους εργασιακούς χώρους, ώστε να δίνονται τα σωστά μηνύματα. Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε ότι, ενώ τέτοιες δράσεις εξαγγέλλονται, στην πράξη δεν υλοποιούνται, κάτι που μας ανησυχεί ιδιαίτερα.
Πώς μπορεί να εμπλακεί πιο ενεργά η νέα γενιά στον αγώνα για ισότητα;
Η νέα γενιά πρέπει να εμπλακεί πιο ενεργά στον αγώνα για την ισότητα και να παίρνει ερεθίσματα από την κοινωνία, το σχολείο, το πανεπιστήμιο και από άτομα που μπορούν και οφείλουν να την εμπνεύσουν. Βέβαια, η νέα γενιά βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικές προκλήσεις, όπως η φτώχεια, τα υψηλά ενοίκια και η δυσκολία επαγγελματικής αποκατάστασης πολλών νέων στους τομείς σπουδών τους. Αυτά τα προβλήματα συχνά οδηγούν σε απομάκρυνση των νέων από τη συμμετοχή στα κοινά, αλλά και από τον διάλογο γύρω από την έμφυλη ισότητα. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να σημειωθεί ότι πολλοί νέοι άνθρωποι, γυναίκες και άνδρες, εξακολουθούν να ενδιαφέρονται για αυτά τα ζητήματα.
Το FEMME FEST αποτελεί μία από τις δράσεις μέσω των οποίων προσπαθούμε τα τελευταία χρόνια να κρατήσουμε τους νέους ανθρώπους κοντά στον αγώνα για την ισότητα και την ισοτιμία των φύλων. Πιστεύουμε ότι πρόκειται για μια πρωτοβουλία που βοηθά ουσιαστικά, καθώς έχουμε τη χαρά να βλέπουμε στο φεστιβάλ μας πολλούς ανθρώπους να προβληματίζονται, να συζητούν τα ζητήματα αυτά με τις παρέες τους και να βρίσκουν έναν χώρο έκφρασης. Αυτό είναι κάτι που μας χαροποιεί ιδιαίτερα.
Αν μπορούσατε να αλλάξετε ένα πράγμα αύριο το πρωί για τις γυναίκες στην Κύπρο, ποιο θα ήταν;
Αν μπορούσα να αλλάξω ένα πράγμα από αύριο το πρωί για τις γυναίκες στην Κύπρο, αυτό θα ήταν η ουσιαστική και ποιοτική εφαρμογή όλων των υφιστάμενων νομοθεσιών που προστατεύουν και προωθούν τα δικαιώματά τους. Δυστυχώς, στην Κύπρο παρόλο που διαθέτουμε ένα αρκετά ισχυρό νομοθετικό πλαίσιο, παραμένει σε μεγάλο βαθμό παροπλισμένο, λόγω ανεπαρκών προϋπολογισμών και ανθρώπινων πόρων, της περιορισμένης πολιτικής βούλησης από όσους χαράσσουν και εφαρμόζουν πολιτικές, αλλά και της εκτεταμένης γραφειοκρατίας.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλές γυναίκες να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια, είτε όταν επιδιώκουν να καταγγείλουν μία διάκριση στον χώρο εργασίας, είτε όταν προσπαθούν να καταγγείλουν περιστατικά σεξουαλικής, σωματικής ή ψυχολογικής βίας. Οπόταν, αυτό είναι κάτι που πρέπει να αλλάξει άμεσα. Οι νομοθεσίες οφείλουν να λειτουργούν προς όφελος των πολιτών, με απλές και προσβάσιμες διαδικασίες, ώστε να δίνονται εύκολα λύσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο, οι νομοθεσίες προβλέπουν – όπως ανέφερα και προηγουμένως – την υλοποίηση εκστρατειών επιμόρφωσης για τα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα των φύλων. Ωστόσο, πρόκειται για μέτρα που, ενώ υπάρχουν στα «χαρτιά», παραμένουν στα «συρτάρια».
Βρισκόμαστε πράγματι σε μια εποχή προόδου για τις γυναίκες ή βλέπουμε και πισωγυρίσματα;
Στην εποχή που ζούμε, δυστυχώς, παρατηρούμε και πισωγυρίσματα, συνολικά στα ανθρώπινα δικαιώματα σ’ ολόκληρο τον πλανήτη. Οι πόλεμοι και οι συρράξεις προκαλούν τεράστια πλήγματα στα δικαιώματα των ανθρώπων – το τελευταίο διάστημα ακόμη πιο έντονα. Πέρα από αυτό, βλέπουμε πολλές ακροδεξιές κυβερνήσεις, οι οποίες αμφισβητούν ακόμη και κεκτημένα δικαιώματα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, προχωρούν και στην κατάργησή τους, όπως συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου σε αρκετές πολιτείες έχει καταργηθεί το δικαίωμα των γυναικών στην χειραφέτηση του σώματός τους και στην άμβλωση.
Δυστυχώς, αυτά τα μηνύματα στο παγκόσμιο σκηνικό επηρεάζουν και το τοπικό επίπεδο. Παρατηρούμε πολλές συζητήσεις που σύντομα, δυστυχώς, προβλέπουμε να ενταχθούν στον δημόσιο και πολιτικό διάλογο με πιο επίσημο τρόπο.
Υπάρχουν ζητήματα που θεωρείτε ότι δεν συζητούνται αρκετά δημόσια;
Αυτό που εντοπίζω είναι ότι τα ζητήματα που αφορούν την ισότητα των φύλων συχνά αντιμετωπίζονται ως εξειδικευμένα. Βγαίνουν στην επιφάνεια κυρίως σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όταν δουν το φως της δημοσιότητας καταγγελίες – κυρίως όταν αφορούν σημαντικά πρόσωπα – ή όταν προκύπτουν σκάνδαλα.
Ωστόσο, τα πραγματικά και καθημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες δεν βλέπουν το φως της δημοσιότητας, καθώς θεωρούνται λανθασμένα ως ήδη λυμένα. Γι’ αυτό και δεν απασχολούν ουσιαστικά τη δημόσια σφαίρα, ακόμη και σε περιόδους όπως οι εκλογές.
Υπάρχει, επίσης, μια γενικότερη αντίληψη στη δημόσια συζήτηση ότι τα ζητήματα αυτά είναι υπερβολικά, ότι θα πρέπει να χαλιναγωγηθούν ή ότι δεν αφορούν τον κόσμο ή ότι είναι ακραίες τοποθετήσεις. Όχι δεν είναι ακραίες τοποθετήσεις. Εξάλλου, τα δικαιώματα των γυναικών έχουν κατακτηθεί μέσα από σημαντικούς αγώνες, σε εποχές όπου θεωρούνταν ανήκουστο, για παράδειγμα, οι γυναίκες να έχουν δικαίωμα ψήφου ή πρόσβαση στην εργασία. Οπόταν, πρέπει να συνεχίσουμε να συζητούμε στη δημόσια σφαίρα όλα τα ζητήματα που αφορούν τις γυναίκες, χωρίς να τα θεωρούμε ως υπερβολές ή να αμφισβητούμε την ύπαρξη και το ότι δεν απασχολούν.
Πώς απαντάτε σε όσους υποστηρίζουν ότι «η ισότητα έχει ήδη κατακτηθεί»;
Θα μπορούσαμε να τους παραπέμψουμε στους αριθμητικούς δείκτες, οι οποίοι αποτυπώνουν ξεκάθαρα τα υφιστάμενα κενά σε βάρος των γυναικών και των δικαιωμάτων τους. Υπάρχει και μια σημαντική διάσταση που αφορά τη βάση της κοινωνίας. Περίπου το 20% των γυναικών στην Κύπρο βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Επειδή οι γυναίκες λαμβάνουν πιο χαμηλούς μισθούς, είναι πιο ευάλωτες στη φτώχεια. Πολλές, ακόμη, αντιμετωπίζουν την πρόκληση της μονογονεϊκότητας, έχοντας οι ίδιες την αποκλειστική ευθύνη για την ανατροφή των παιδιών τους. Πολλές γυναίκες, από τα μέσα του μήνα, δεν ξέρουν πώς θα καταφέρουν να βγάλουν τον μήνα.
Είναι πραγματικότητες που βλέπουμε καθημερινά μέσα από την επαφή μας με γυναίκες στην κοινωνία. Έτσι, μπορούμε με σιγουριά να πούμε ότι η ισότητα των φύλων, παρά τους μύθους που επικρατούν, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί στην πράξη. Κάποιοι ενδεχομένως θεωρούν ότι υπάρχει ισότητα επειδή βλέπουν περισσότερες γυναίκες στην τηλεόραση ή επειδή κάποιες γυναίκες έχουν καταλάβει θέσεις εξουσίας. Ωστόσο, αυτές οι εικόνες δεν αποτυπώνουν πλήρως την πραγματική καθημερινότητα της πλειοψηφίας των γυναικών.
Ωστόσο, προκύπτει ένα σημαντικό ερώτημα: αυτές οι γυναίκες που βρίσκονται σε θέσεις προβολής ή εξουσίας εκφράζουν πραγματικά και αγωνίζονται για τα δικαιώματα των καθημερινών γυναικών;
Πρόκειται για ένα ζήτημα που πρέπει να μας απασχολήσει, καθώς δεν είναι όλες οι γυναίκες που αγωνίζονται για τα δικαιώματα των γυναικών, ή δεν είναι όλες οι γυναίκες που αγωνίζονται για τα δικαιώματα των γυναικών από τα λαϊκά στρώματα. Κι όμως, αυτές οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία και είναι εκείνες που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα εμπόδια στην καθημερινότητά τους.
Πώς συνδέεται το FEMME FEST με τον ευρύτερο στόχο του κινήματος;
Το FEMME FEST είναι μια εξωστρεφή δράση, η οποία έχει ως στόχο να μεταφέρει ζητήματα που συχνά συζητούνται σε αίθουσες εκδηλώσεων, πανεπιστήμια ή τη Βουλή, στα πλατιά στρώματα της κοινωνίας. Παράλληλα, επιδιώκει να κάνει κοινωνούς τους νέους ανθρώπους, οι οποίοι είναι εκείνοι που μπορούν να φέρουν την αλλαγή και να επηρεάσουν τις μελλοντικές γενιές και τη μελλοντική κοινωνία.
Στο FEMME FEST αναδεικνύουμε όλα τα ζητήματα που μας απασχολούν σε πολλά επίπεδα, μέσα από συζητήσεις και εργαστήρια. Επίσης, έχει εξελιχθεί σ’ έναν μικρό, αλλά σημαντικό χώρο προβολής του έργου πολλών γυναικών, καθώς και σ’ έναν χώρο δημιουργίας δικτύωσης μεταξύ φορέων που ασχολούνται με ζητήματα ισότητας. Αυτό είναι κάτι που μας ικανοποιεί ιδιαίτερα.
Επιπλέον, το φεστιβάλ μας δίνει τη δυνατότητα να ενισχύουμε την ορατότητα γυναικών δημιουργών, γυναικών από τον χώρο του πολιτισμού, αλλά και γυναικών με ενδιαφέρουσες ιστορίες που μπορούν να εμπνέουν. Γυναίκες από όλους τους τομείς – τις επιστήμες και τον αθλητισμό.
Είναι κάτι πολύ σημαντικό, το οποίο συνδέεται άμεσα με τη δράση της ΠΟΓΟ και με όσα επιδιώκουμε καθημερινά στην κοινωνία. Το φεστιβάλ, ουσιαστικά, αποτελεί μια μικρογραφία του τρόπου με τον οποίο θα θέλαμε να αναδεικνύονται καθημερινά αυτά τα ζητήματα μέσα στην κοινωνία και μεταξύ των ανθρώπων.
Το FEMMEFEST φτάνει αισίως στην 5η του χρονιά. Τι έχει αλλάξει από την πρώτη διοργάνωση μέχρι σήμερα;
Δηλώνουμε πολύ χαρούμενες που το φεστιβάλ έχει πλέον καθιερωθεί και που ο κόσμος – και ο νεαρός κόσμος – το περιμένει. Πολλές γυναίκες από τον χώρο μας μάς ρωτούν κατά τη διάρκεια της χρονιάς, μας στέλνουν τις εισηγήσεις τους και μας ενημερώνουν για το έργο με το οποίο ασχολούνται, ώστε να μπορούμε να το αξιοποιήσουμε στο πλαίσιο του φεστιβάλ.
Είναι ένας χώρος τον οποίο όλες οι οργανώσεις και όλοι οι άνθρωποι που ασχολούνται με την ισότητα των φύλων, τα δικαιώματα των γυναικών, αλλά και ευρύτερα τα ανθρώπινα δικαιώματα, θεωρούν πλέον δικό τους χώρο. Αυτό μας χαροποιεί ιδιαίτερα. Θα θέλαμε, επίσης, να ευχαριστήσουμε όλες και όλους που στηρίζουν αυτή τη διοργάνωση, η οποία βασίζεται στον εθελοντισμό και δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα.
Μάλιστα, προσπαθούμε κάθε χρόνο να διασφαλίζουμε την ελεύθερη είσοδο, ώστε το φεστιβάλ να είναι προσβάσιμο σε ακόμη περισσότερους ανθρώπους. Όταν ξεκινούσαμε δειλά με το πρώτο φεστιβάλ, ελπίζαμε ότι μέχρι σήμερα θα είχαμε φτάσει περίπου στο σημείο όπου βρισκόμαστε.
Να σημειώσουμε ότι είμαστε στην ευχάριστη θέση να πούμε ότι οι στόχοι μας έχουν επιτευχθεί. Είχαμε τη χαρά να φιλοξενήσουμε σημαντικές γυναίκες τόσο από την Κύπρο όσο και από το εξωτερικό, και να αναδείξουμε μηνύματα όχι μόνο για την ισότητα, αλλά και για την ειρήνη και τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων. Πρωταρχικός μας στόχος είναι να δημιουργούμε ένα φεστιβάλ που χαρακτηρίζεται από την ποικιλομορφία και τη σύμπραξη πολλών ανθρώπων με διαφορετικές εμπειρίες και προσεγγίσεις.
Ακούστηκε πως φέτος το φεστιβάλ επρόκειτο να πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα σε πέντε πόλεις. Ισχύει κάτι τέτοιο, ή τα σχέδια άλλαξαν;
Φέτος είχαμε την ιδέα, καθώς πρόκειται για το 5ο φεστιβάλ και, όπως δείχνουν και οι δείκτες που ανέφερα προηγουμένως, υπάρχει αυξημένη ανάγκη για περαιτέρω δράσεις υπέρ της ισότητας των φύλων – δράσεις που συχνά δεν υλοποιούνται επαρκώς από το κράτος – να πραγματοποιήσουμε το φεστιβάλ ταυτόχρονα σε όλες τις επαρχίες. Θα ήταν το πρώτο φεστιβάλ που θα διεξαγόταν ταυτόχρονα σε ολόκληρη την Κύπρο.
Η πρωτοβουλία αυτή βρήκε ιδιαίτερα ανταπόκριση τόσο από τους δήμους που θα μας φιλοξενούσαν όσο και από τον κόσμο που δραστηριοποιείται στο συγκεκριμένο πεδίο, αλλά και από τις εθελόντριές μας, οι οποίες ξεκίνησαν να «τρέχουν» και να στήνουν το πρόγραμμα του φεστιβάλ. Ήμασταν σχεδόν έτοιμες.
Δυστυχώς, η κρατική και οικονομική στήριξη, η οποία είναι πολύ σημαντική, παραμένει πολύ περιορισμένη. Δεν μας δόθηκε το κονδύλι που αναμέναμε από τον Εθνικό Μηχανισμό για τα Δικαιώματα της Γυναίκας, ο οποίος, όπως εκτιμούμε, είναι πολύ περιορισμένος σε σχέση με τις ανάγκες που υπάρχουν σήμερα στον τομέα των δικαιωμάτων των γυναικών. Επιπλέον, δεν λάβαμε την επιχορήγηση από τον Οργανισμό Νεολαίας Κύπρου, καθώς το Διοικητικό του Συμβούλιο δεν λειτουργεί αυτή την περίοδο, με αποτέλεσμα να μην είναι σε θέση να λαμβάνει αποφάσεις για τη χρηματοδότηση δράσεων.
Γίνεται αντιληπτό ότι αυτή η εξέλιξη μας έχει προκαλέσει μεγάλη απογοήτευση. Είμαστε εδώ, έτοιμες να προσφέρουμε, με ουσιαστική ανταπόκριση από την κοινωνία, τις εθελόντριες και «χέρια» να δουλέψουν σ’ αυτό το πεδίο. Ωστόσο, το κράτος, παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες για την ισότητα των φύλων, στην πράξη παραμένει εξαιρετικά περιορισμένο στις ενέργειές του.
Θεωρούμε ότι πρέπει επιτέλους να περάσει από τα λόγια στα έργα. Δεν αρκεί μόνο η ψήφιση νομοθεσιών από τη Βουλή – όπως, για παράδειγμα, εκείνων που αφορούν τον έμφυλο προϋπολογισμό – όταν, την ίδια στιγμή, δεν υπάρχει η απαραίτητη στήριξη για τη μοναδική διοργάνωση που επικεντρώνεται στα δικαιώματα των γυναικών και την ισότητα των φύλων.
Τι θα θεωρούσατε επιτυχία την επόμενη μέρα του φεστιβάλ;
Θα ήταν, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν, μια μεγάλη επιτυχία να ακούσουμε πολλές γυναίκες να μας λένε ότι νιώθουν πως ανήκουν σ’ αυτόν τον χώρο – ότι αισθάνονται ελεύθερες, ότι βρίσκουν ανταπόκριση στα «θέλω» τους και κατανόηση στα προβλήματά τους.
Ήδη από το πρώτο φεστιβάλ, για εμάς αποτελεί ικανοποίηση να ακούμε τους συνεργάτες μας – όσους συμμετέχουν σε συζητήσεις, εργαστήρια, περίπτερα και καλλιτεχνικές δράσεις – να λένε ότι το φεστιβάλ τους προσέφερε έναν χώρο έκφρασης και προβολής της δουλειάς τους.
Ιδιαίτερη ικανοποίηση μας δίνει και η παρουσία της νέας γενιάς: να βλέπουμε νέους ανθρώπους να συμμετέχουν σε συζητήσεις, εργαστήρια, αλλά και να στηρίζουν την προσπάθεια, ακόμη και μέσα από την αγορά ενθυμίων. Είναι πολύ όμορφο να συναντάμε αυτές τις εικόνες και εκτός φεστιβάλ – σε πανεπιστήμια, αεροδρόμια – και να βλέπουμε τσάντες και μπλούζες με τα μηνύματά μας να κυκλοφορούν. Ευελπιστούμε να το δούμε και φέτος.
Έπειτα, είναι πολύ σημαντικό για εμάς να βλέπουμε τις εθελόντριές μας ευχαριστημένες. Πρόκειται για ανθρώπους που προσφέρουν και πιστεύουν στους σκοπούς και τις αξίες που προάγει το φεστιβάλ. Θεωρούμε ότι η πραγματική επιτυχία αποτυπώνεται την επόμενη μέρα: αν οι ίδιες νιώθουν χαρούμενες για την προσφορά τους, αν κατάφεραν να «κερδίσουν» μια όμορφη εμπειρία, μια ουσιαστική συζήτηση ή μια νέα γνώση μέσα από τη συμμετοχή τους.
Το φεστιβάλ συνδυάζει συζητήσεις, εργαστήρια και καλλιτεχνικές δράσεις. Γιατί είναι σημαντικό η διεκδίκηση να συναντά και την τέχνη;
Θέλουμε να ενισχύσουμε τις πολιτιστικές δράσεις, πρώτον για να δώσουμε βήμα στις γυναίκες στον χώρο του πολιτισμού, οι οποίες εξακολουθούν να αδικούνται και να αντιμετωπίζουν μεγάλες διακρίσεις. Μέσα από το φεστιβάλ, έχουν τη δυνατότητα να προβάλλουν τη δουλειά τους, είτε πρόκειται για θεατρικές, είτε για μουσικές παραστάσεις, οι οποίες έχουν τα ίδια μηνύματα και συναντιούνται με τους στόχους του φεστιβάλ. Ο πολιτισμός αποτελεί πάντοτε ένα πολύτιμο εργαλείο για να μεταδώσουμε τα μηνύματά μας μ’ έναν άλλο διαφορετικό τρόπο. Γι’ αυτό επιλέγουμε συνειδητά να εντάσσουμε πολιτιστικές δράσεις στο πρόγραμμα του φεστιβάλ, οι οποίες φέρνουν πιο κοντά τη νεολαία ενισχύοντας τη συμμετοχή της.
Για παράδειγμα, στο περσινό φεστιβάλ είχαμε τη μεγάλη χαρά να φιλοξενήσουμε τη Νατάσα Μποφίλιου, μια γυναίκα γνωστή και για τις απόψεις της γύρω από αυτά τα ζητήματα. Η παρουσία της αποτέλεσε αφορμή για πολλούς νέους και νέες να βρεθούν στον χώρο του φεστιβάλ. Πέρα από τη συζήτηση που πραγματοποιήσαμε μαζί της, είχαμε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε και τις υπόλοιπες δράσεις και συζητήσεις μας σχετικά με την ισότητα των φύλων, μεταφέροντας τα ζητήματα που μας απασχολούν.
Ποιος είναι ο ρόλος των ανδρών και παιδιών σ’ ένα τέτοιο φεστιβάλ;
Εννοείται πως στο φεστιβάλ μας θέλουμε να βλέπουμε και άνδρες – και ευτυχώς αυτό συμβαίνει όλο και περισσότερο. Οι άνδρες έχουν θέση σε ένα τέτοιο φεστιβάλ, γιατί η ισότητα των φύλων δεν αφορά μόνο τις γυναίκες· αφορά ολόκληρη την κοινωνία. Είναι ένα κοινωνικό ζήτημα, που δεν μπορεί να επιλυθεί μόνο από τις γυναίκες, αλλά απαιτεί τη συμμετοχή και τη συμβολή και των ανδρών.
Εξάλλου, οι έμφυλες ανισότητες έχουν σημαντικές προεκτάσεις και στη ζωή των ανδρών, γι’ αυτό και μέσα από τις δραστηριότητες του φεστιβάλ επιδιώκουμε να τους προβληματίζουμε προς αυτή την κατεύθυνση. Την ίδια ώρα, το φεστιβάλ μας είναι φιλικό προς τα παιδιά. Για τον λόγο αυτό λειτουργεί ειδική παιδική γωνιά με στοχευμένες παιδικές δράσεις, που εστιάζουν στην ισότητα, τον σεβασμό, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη διαφορετικότητα. Θεωρούμε ότι από νεαρή ηλικία οι άνθρωποι πρέπει να διαμορφώνουν απόψεις και συνείδηση γύρω από την ισότητα των φύλων, καθώς μόνο έτσι μπορούμε ν’ αλλάξουμε την κατάσταση.
Παράλληλα, η παιδική γωνιά δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να συμμετέχουν στο φεστιβάλ, παρακολουθώντας όσο το δυνατόν περισσότερες δράσεις, έχοντας ταυτόχρονα απασχόληση για τα παιδιά τους.
*Το φετινό FEMME FEST θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 26 Απριλίου 2026, στο Πάρκο Ακρόπολης-Λευκωσία.
Της Χριστίνας Γεωργίου – Φωτογραφίες από τη σελίδα του FEMME FEST Cyprus
