Ενώ η Βρετανία, η Γαλλία και η Ισπανία βιώνουν ήδη συνθήκες που θυμίζουν κατακαλόκαιρο, με θερμοκρασίες αισθητά πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα για την εποχή, στη γειτονιά μας η εικόνα είναι σχεδόν αντίστροφη. Βροχές, συννεφιά και αισθητά χαμηλότερες θερμοκρασίες συνθέτουν ένα σκηνικό που προκαλεί απορίες σε πολλούς πολίτες.
Οι μετεωρολόγοι αποδίδουν αυτή την έντονη διαφοροποίηση σε έναν από τους σημαντικότερους «ρυθμιστές» του καιρού στο βόρειο ημισφαίριο. Το περίφημο jet stream.
Πρόκειται για ένα πανίσχυρο ρεύμα αέρα που κινείται σε μεγάλο υψόμετρο, περίπου 8 έως 12 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης, με ταχύτητες που σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν τα 300 χιλιόμετρα την ώρα. Το jet stream κινείται συνήθως από τα δυτικά προς τα ανατολικά και ουσιαστικά λειτουργεί σαν ένας «αόρατος αεροδιάδρομος» που καθοδηγεί τα βαρομετρικά χαμηλά, τις καταιγίδες, αλλά και τις θερμές ή ψυχρές αέριες μάζες.
Με απλά λόγια, καθορίζει ποιος θα έχει καύσωνα και ποιος βροχές.
Πώς δημιουργείται
Το jet stream σχηματίζεται λόγω της μεγάλης διαφοράς θερμοκρασίας ανάμεσα στις ψυχρές αέριες μάζες των πόλων και στις θερμότερες αέριες μάζες των τροπικών περιοχών. Όσο μεγαλύτερη είναι αυτή η θερμοκρασιακή αντίθεση, τόσο ισχυρότερο γίνεται το ρεύμα.
Στην πράξη, όμως, το jet stream δεν κινείται σε ευθεία γραμμή. Παρουσιάζει κυματισμούς, σαν ένα τεράστιο φίδι που διασχίζει τον πλανήτη. Αυτές οι κυματοειδείς κινήσεις είναι που επηρεάζουν δραστικά τον καιρό.
Όταν το ρεύμα «ανεβαίνει» προς τον βορρά, μεταφέρει θερμό αέρα σε περιοχές της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης. Έτσι εξηγούνται οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες που παρατηρούνται αυτές τις μέρες στη Βρετανία, τη Γαλλία και την Ισπανία.
Την ίδια στιγμή, όταν το jet stream «βουτά» νοτιότερα, επιτρέπει σε ψυχρότερες αέριες μάζες και ασταθή καιρικά συστήματα να κινηθούν προς την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τις βροχές και τις χαμηλότερες θερμοκρασίες που επηρεάζουν την περιοχή μας.
Γιατί το φαινόμενο προκαλεί ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι επιστήμονες εξετάζουν κατά πόσο η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη συμπεριφορά του jet stream. Ορισμένες μελέτες υποστηρίζουν ότι η ταχύτερη άνοδος της θερμοκρασίας στην Αρκτική μειώνει τη θερμοκρασιακή διαφορά ανάμεσα στον βορρά και τον νότο, γεγονός που μπορεί να αποδυναμώνει το jet stream και να το κάνει πιο «αργό» και ασταθές.
Όταν συμβαίνει αυτό, τα καιρικά μοτίβα τείνουν να «κολλούν» για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα πάνω από συγκεκριμένες περιοχές. Έτσι, ένας καύσωνας μπορεί να διαρκέσει περισσότερο ή μια περίοδος βροχοπτώσεων να επιμένει για μέρες ή ακόμη και εβδομάδες.
Αυτός είναι και ο λόγος που τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται όλο και συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα στην Ευρώπη. Παρατεταμένοι καύσωνες στη δυτική Ευρώπη, καταστροφικές πλημμύρες σε κεντρικές περιοχές της ηπείρου, αλλά και ασυνήθιστα ψυχρές ή υγρές περίοδοι στη Μεσόγειο.
Ένας «αόρατος μηχανισμός» που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους
Παρότι οι περισσότεροι πολίτες δεν είχαν ακούσει μέχρι πριν λίγα χρόνια τον όρο jet stream, στην πραγματικότητα πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς του πλανήτη. Από την πορεία του εξαρτώνται όχι μόνο οι θερμοκρασίες και οι βροχοπτώσεις, αλλά και οι αερομεταφορές, η γεωργία, η κατανάλωση ενέργειας και σε αρκετές περιπτώσεις ακόμη και η οικονομική δραστηριότητα.
Οι πιλότοι, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν το jet stream για να μειώνουν τη διάρκεια των πτήσεων όταν αυτό ευνοεί τη διαδρομή τους, ενώ οι μετεωρολόγοι το παρακολουθούν συνεχώς, καθώς μια μικρή μετατόπισή του μπορεί να αλλάξει εντελώς την πρόγνωση του καιρού σε ολόκληρες χώρες.
Και μπορεί σήμερα η δυτική Ευρώπη να «ψήνεται» ενώ η Ανατολική Μεσόγειος να θυμίζει περισσότερο φθινόπωρο παρά τέλη Μαΐου, όμως οι ειδικοί υπενθυμίζουν πως αυτές οι αντιθέσεις αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα της τεράστιας επιρροής που ασκεί το jet stream πάνω στο κλίμα της Ευρώπης.
Ένα αόρατο ποτάμι αέρα που κινείται ψηλά στον ουρανό, αλλά καθορίζει σε μεγάλο βαθμό όσα συμβαίνουν κάτω στη Γη.
