Της Λουκίας Χριστοδούλου*
Ένα πρόστιμο στάθμευσης στάθηκε η αφορμή για να μιλήσει δημόσια. Όχι επειδή παραβίασε τον νόμο, αλλά επειδή κλήθηκε να αποδείξει κάτι που για την ίδια αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα: ότι έχει κινητική αναπηρία. Όταν η αναπηρία της αμφισβητήθηκε επειδή δεν ήταν «αρκετά εμφανής», η 27χρονη Αναστασία Ανδρέου αποφάσισε να μοιραστεί την ιστορία της. Όχι για να προκαλέσει οίκτο, αλλά για να αναδείξει τις δυσκολίες που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία σε μια κοινωνία που συχνά δυσκολεύεται να αποδεχθεί τη διαφορετικότητα ως κάτι αυτονόητο.
Η Αναστασία εργάζεται σήμερα ως υπεύθυνη ψηφιακής επικοινωνίας σε εταιρεία δημοσίων σχέσεων, ενώ παράλληλα συμμετέχει ενεργά στα κοινά, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα ευρωπαϊκά ζητήματα και τη νεολαία, μέσα από τη δράση της στο Συμβούλιο Νεολαίας Κύπρου.
Μια διαφορετική, αλλά φυσιολογική παιδική ηλικία
Η Αναστασία γεννήθηκε με ατελή οστεογένεση, μια σπάνια εκ γενετής πάθηση που καθιστά τα οστά ιδιαίτερα εύθραυστα και επηρεάζει, μεταξύ άλλων, και την ανάπτυξη του σώματος. Παρότι η μητέρα της γνώριζε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ότι υπήρχε κάποιο πρόβλημα, η ακριβής διάγνωση έγινε αργότερα.
Η ίδια απορρίπτει την έννοια του «φυσιολογικού» ως απόλυτου μέτρου σύγκρισης. Όπως λέει, για εκείνη τα παιδικά της χρόνια ήταν απολύτως φυσιολογικά, με βάση τα δικά της δεδομένα. Γνώριζε ότι δεν μπορούσε να κάνει όλα όσα έκαναν τα υπόλοιπα παιδιά, όπως να τρέχει ή να συμμετέχει σε ορισμένες δραστηριότητες, όμως αυτό δεν τη φόβιζε ούτε την έκανε να αισθάνεται μειονεκτικά. Ήξερε τα όριά της και είχε μάθει να τα σέβεται.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στο γεγονός ότι δεν βίωσε σχολικό εκφοβισμό. Οι συμμαθητές της δεν την αντιμετώπισαν ποτέ ως «διαφορετική» και δεν έγινε στόχος κοροϊδίας ή αποκλεισμού. Όπως αναφέρει, αυτή η αποδοχή συνέβαλε καθοριστικά στην αυτοπεποίθηση και την αυτοεικόνα της, καθώς δεν χρειάστηκε ποτέ να απολογηθεί για την αναπηρία της ούτε να αμφισβητήσει την αξία της.
Η ανεξαρτησία που έφερε το τιμόνι
Η φοιτητική της πορεία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου υπήρξε, όπως λέει, σε γενικές γραμμές θετική. Αναγνωρίζει ότι το πανεπιστήμιο διαθέτει σημαντικό βαθμό προσβασιμότητας, αν και οι μεγάλες αποστάσεις εντός της πανεπιστημιούπολης δημιουργούσαν ορισμένες δυσκολίες. Για τον λόγο αυτό φρόντιζε να σταθμεύει το αυτοκίνητό της όσο το δυνατόν πιο κοντά στις αίθουσες διδασκαλίας.
Καθοριστικό σημείο στη ζωή της υπήρξε το 2018, όταν απέκτησε το πρώτο της αυτοκίνητο. Η δυνατότητα να οδηγεί μόνη της άλλαξε ριζικά την καθημερινότητά της, προσφέροντάς της ελευθερία κινήσεων και μεγαλύτερη αυτονομία. Δύο χρόνια αργότερα ξεκίνησε σταδιακά να περπατά περισσότερο, μια διαδικασία που, όπως περιγράφει, ήρθε φυσικά, με την ωριμότητα και την εξέλιξη της ζωής της.
Τα στερεότυπα που επιμένουν
Παρότι η επαγγελματική της πορεία εξελίσσεται θετικά, θεωρεί ότι τα άτομα με κινητικές δυσκολίες εξακολουθούν να συναντούν εμπόδια στην αγορά εργασίας. Όπως επισημαίνει, σε αρκετούς επαγγελματικούς χώρους εξακολουθούν να κυριαρχούν στερεότυπα και προκαταλήψεις, με αποτέλεσμα να ευνοούνται συγκεκριμένα «πρότυπα» εργαζομένων.
Αν και σπούδασε δημοσιογραφία, τελικά επέλεξε διαφορετικό επαγγελματικό δρόμο. Η εμπειρία της στον χώρο τής έδειξε ότι αναζητούσε κάτι πιο δημιουργικό και πιο κοντά στην προσωπικότητά της, γεγονός που την οδήγησε στον τομέα της επικοινωνίας και των δημοσίων σχέσεων.
Παράλληλα, τονίζει ότι τα ζητήματα προσβασιμότητας παραμένουν υπαρκτά. Στον χώρο εργασίας της, για παράδειγμα, απαιτείται η χρήση σκάλας για πρόσβαση στον ανελκυστήρα, κάτι που θα καθιστούσε την είσοδο ιδιαίτερα δύσκολη εάν χρησιμοποιούσε αναπηρικό αμαξίδιο.
Οι νόμοι υπάρχουν, η εφαρμογή τους όχι πάντα
Για την Αναστασία, το πρόβλημα δεν βρίσκεται τόσο στην έλλειψη νομοθεσίας όσο στην ανεπαρκή εφαρμογή της. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει την πολυκατοικία όπου διαμένει, στην οποία θέση στάθμευσης για άτομα με αναπηρία παραχωρήθηκε σε ένοικο χωρίς αναπηρία. Όπως υποστηρίζει, ακόμη και όταν υπάρχουν παρατυπίες, συχνά δεν ασκείται ουσιαστικός έλεγχος.
Αντίστοιχες δυσκολίες συναντά και στην καθημερινότητά της, καθώς αρκετοί χώροι εστίασης εξακολουθούν να μην διαθέτουν κατάλληλες υποδομές. Η έλλειψη προσβάσιμων τουαλετών ή η ύπαρξη σκαλοπατιών σε βασικά σημεία πρόσβασης παραμένουν εμπόδια που περιορίζουν την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνική ζωή.
Την ίδια στιγμή, αναφέρει ότι στο εξωτερικό έχει συναντήσει πρακτικές που διευκολύνουν ουσιαστικά την καθημερινότητα των πολιτών με κινητικές δυσκολίες, όπως ειδικά κουδούνια βοήθειας στις εισόδους καταστημάτων και δημόσιων χώρων.
Από την αμφισβήτηση στην ευαισθητοποίηση
Η δημόσια παρέμβασή της ξεκίνησε μετά το περιστατικό με το πρόστιμο στάθμευσης. Όπως εξηγεί, εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησε πόσο εύκολα μπορεί να αμφισβητηθεί μια αναπηρία όταν δεν είναι άμεσα ορατή. Αποφάσισε λοιπόν να μιλήσει ανοιχτά μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με στόχο την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση του κοινού.
Η ανταπόκριση ήταν μεγάλη και η ίδια συνέχισε να μοιράζεται εμπειρίες και προβληματισμούς, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν επιδιώκει τη δημοσιότητα αλλά την κατανόηση. Θέλει να συμβάλει στη δημιουργία μιας κοινωνίας που δεν θα αμφισβητεί, δεν θα αποκλείει και δεν θα αντιμετωπίζει τη διαφορετικότητα ως εξαίρεση.
«Να αλλάξουμε νοοτροπία»
Προερχόμενη από μια δεμένη οικογένεια με πέντε παιδιά, η Αναστασία λέει ότι δεν ένιωσε ποτέ να αντιμετωπίζεται διαφορετικά μέσα στο σπίτι της. Οι γονείς και τα αδέλφια της την αντιμετώπιζαν πάντοτε ισότιμα, γεγονός που τη βοήθησε να αναπτύξει αυτοπεποίθηση και ανεξαρτησία.
Σήμερα δηλώνει πλήρως αυτόνομη. Αν είχε τη δυνατότητα να αλλάξει ένα μόνο πράγμα στην κοινωνία, αυτό θα ήταν η νοοτροπία απέναντι στα άτομα με αναπηρία. Γιατί, όπως υπογραμμίζει, η ουσιαστική συμπερίληψη δεν εξαντλείται στις ράμπες και στους κανονισμούς. Ξεκινά από τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον συνάνθρωπό μας και από την αποδοχή ότι η διαφορετικότητα δεν χρειάζεται εξηγήσεις ούτε αποδείξεις για να γίνει σεβαστή.
*Η Λουκια Χριστοδούλου είναι φοιτήτρια δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου
