Από τους δημοτικούς χώρους προσωρινής φύλαξης μέχρι τα ιδιωτικά καταφύγια και τους εθελοντές του TNR, η Κύπρος έχει δομές, ανθρώπους και αγάπη για τα ζώα. Αυτό που δεν έχει ακόμη είναι ένα καθαρό, ενιαίο και πλήρως λειτουργικό σύστημα.
Δεν είναι απλώς θέμα φιλοζωίας. Είναι θέμα οργάνωσης
Τα καταφύγια ζώων στην Κύπρο δεν είναι μια ρομαντική ιστορία ανθρώπων που «αγαπούν τα ζωάκια». Είναι μια δύσκολη, συχνά εξαντλητική πραγματικότητα, στην οποία μπλέκονται η εγκατάλειψη, η κακή ιδιοκτησία, οι ανεπαρκείς υποδομές, οι Δήμοι, οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, οι φιλοζωικές οργανώσεις, οι ιδιώτες διασώστες, οι εθελοντές, οι κτηνίατροι και οι πολίτες που άλλοτε βοηθούν και άλλοτε απλώς μεταφέρουν το πρόβλημα αλλού.
Στην Κύπρο υπάρχουν καταφύγια, υπάρχουν οργανώσεις, υπάρχουν χώροι προσωρινής φύλαξης, υπάρχουν άνθρωποι που ξοδεύουν χρόνο, χρήμα και ψυχική αντοχή για να σωθούν ζώα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει και ενιαίο, καθαρό, προσβάσιμο σύστημα για τον πολίτη που θέλει να μάθει πού να απευθυνθεί, πώς να υιοθετήσει, πώς να βοηθήσει ή τι να κάνει όταν βρει ένα αδέσποτο.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό θέμα: στην Κύπρο το φιλοζωικό πεδίο λειτουργεί, αλλά συχνά λειτουργεί επειδή κάποιοι άνθρωποι αρνούνται να το αφήσουν να καταρρεύσει. Όχι επειδή το κράτος και η τοπική αυτοδιοίκηση έχουν λύσει το πρόβλημα.
Τι εννοούμε όταν λέμε “καταφύγιο ζώων”;
Ο όρος «καταφύγιο» χρησιμοποιείται συχνά πολύ γενικά. Στην πράξη, όμως, δεν σημαίνουν όλα το ίδιο.
Υπάρχουν καταφύγια σκύλων ή γάτων, που φιλοξενούν ζώα μέχρι να υιοθετηθούν ή, σε κάποιες περιπτώσεις, για μεγάλο χρονικό διάστημα. Υπάρχουν χώροι προσωρινής φύλαξης αδέσποτων σκύλων, οι οποίοι συνδέονται περισσότερο με την ευθύνη των Δήμων και των κοινοτήτων. Υπάρχουν φιλοζωικές οργανώσεις που μπορεί να έχουν δικό τους χώρο ή να λειτουργούν μέσα από foster homes, δηλαδή προσωρινές φιλοξενίες σε σπίτια. Υπάρχουν επίσης sanctuaries, χώροι όπου κάποια ζώα δεν είναι εύκολο να υιοθετηθούν και παραμένουν για μακροχρόνια φροντίδα.
Με βάση την κυπριακή διαδικασία αδειοδότησης, οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο λειτουργεί εκτροφείο, ξενοδοχείο ή καταφύγιο σκύλων/γάτων ή dog pound πρέπει να εξασφαλίσει πιστοποιητικό διασφάλισης όρων ευημερίας των ζώων από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες. Για να εκδοθεί αυτό, απαιτούνται μεταξύ άλλων πολεοδομική άδεια, οικοδομική άδεια και συμμόρφωση με κατασκευαστικές και λειτουργικές απαιτήσεις ευημερίας. Για καταφύγια και dog pounds δεν προβλέπεται τέλος εξέτασης αίτησης ή έκδοσης πιστοποιητικού.
Αυτό είναι σημαντικό γιατί δείχνει κάτι απλό: η αγάπη για τα ζώα δεν αρκεί για να λειτουργεί σωστά ένας χώρος. Χρειάζεται άδεια, υποδομή, έλεγχος, καθαριότητα, κτηνιατρική φροντίδα, διαδικασίες, προσωπικό ή εθελοντές και οικονομική βιωσιμότητα.
Πόσα καταφύγια υπάρχουν στην Κύπρο; Η απάντηση δεν είναι όσο καθαρή θα έπρεπε
Εδώ χρειάζεται προσοχή. Δεν υπάρχει διαθέσιμος, εύχρηστος, δημόσιος και πλήρως επικαιροποιημένος χάρτης στον οποίο ο πολίτης να μπαίνει και να βλέπει όλα τα αδειοδοτημένα καταφύγια της Κύπρου, ανά επαρχία, με στοιχεία επικοινωνίας, είδος ζώων, χωρητικότητα, συνεργαζόμενο Δήμο και κατάσταση αδειοδότησης.
Υπάρχουν όμως στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί και δίνουν εικόνα του μεγέθους του προβλήματος. Σύμφωνα με επίσημη απάντηση της Υπουργού Γεωργίας που δημοσιεύθηκε το 2025, έγινε καταγραφή 26 καταφυγίων: 21 καταφύγια σκύλων, 4 καταφύγια γάτων και 1 μεικτό καταφύγιο σκύλων και γάτων. Από αυτά, μόνο 3 βρίσκονταν σε διαδικασία εξασφάλισης άδειας οικοδομής, ενώ 23 δεν διέθεταν άδεια οικοδομής και πολεοδομική άδεια. Παράλληλα, από τους 21 χώρους προσωρινής φύλαξης αδέσποτων σκύλων παγκύπρια, οι 20 δεν διέθεταν πολεοδομική και οικοδομική άδεια.
Αυτοί οι αριθμοί δεν πρέπει να διαβαστούν ως ένας απλός κατάλογος. Δείχνουν κάτι πιο σοβαρό: το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι υπάρχουν πολλά αδέσποτα. Είναι ότι μεγάλο μέρος του συστήματος που υποτίθεται πως θα τα διαχειριστεί κινείται μέσα σε αδειοδοτικές, οικονομικές και λειτουργικές εκκρεμότητες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι που λειτουργούν καταφύγια κάνουν κακή δουλειά. Σε πολλές περιπτώσεις ισχύει το αντίθετο: κάνουν περισσότερα από όσα αντέχουν. Σημαίνει όμως ότι η Πολιτεία δεν μπορεί να φορτώνει σε ιδιώτες, σωματεία και εθελοντές μια ευθύνη που χρειάζεται δημόσια πολιτική, χρηματοδότηση και ελεγχόμενες υποδομές.
Οι χώροι προσωρινής φύλαξης δεν είναι η τελική λύση
Για τους αδέσποτους σκύλους, ο πρώτος θεσμικός κρίκος είναι συνήθως η τοπική αρχή. Όταν ένας σκύλος εντοπιστεί αδέσποτος, ο Δήμος ή η Κοινότητα θα πρέπει να ξέρει ποιος τον περισυλλέγει, πού μεταφέρεται, ποιος ελέγχει αν έχει microchip, πώς ενημερώνεται ο ιδιοκτήτης αν υπάρχει, και τι γίνεται αν δεν τον αναζητήσει κανείς.
Οι χώροι προσωρινής φύλαξης όμως δεν είναι, από μόνοι τους, λύση στο πρόβλημα. Είναι ένας σταθμός. Αν δεν υπάρχει ταυτόχρονα σήμανση, έλεγχος ιδιοκτητών, στειρώσεις, υιοθεσίες, foster care, εκπαίδευση και έλεγχος εγκατάλειψης, τότε ο χώρος γεμίζει. Και όταν γεμίσει, το σύστημα ξαναγυρίζει στο ίδιο σημείο: υπερπληθυσμός, πίεση, χρέη, συγκρούσεις, εθελοντική εξουθένωση.
Το κράτος είχε ανακοινώσει σχέδιο ενίσχυσης των τοπικών αρχών για δημιουργία ή αναβάθμιση περιφερειακών χώρων προσωρινής φύλαξης αδέσποτων σκύλων, με αρχικό κονδύλι €1,5 εκατ. και νέα δέσμευση €1,5 εκατ. για την περίοδο 2024–2029. Το σχέδιο προβλέπει χώρους με ελάχιστη δυνατότητα φιλοξενίας 100 σκύλων και στόχο τη δημιουργία πέντε υποστατικών στις επαρχίες των ελεύθερων περιοχών και ενός στην ημιορεινή/ορεινή Λευκωσία.
Αλλά η ουσία δεν είναι μόνο να κτιστούν χώροι. Η ουσία είναι να μη γίνουν οι νέοι χώροι αποθήκες αδέσποτων. Ένα καταφύγιο χωρίς ροή υιοθεσιών, χωρίς κοινωνικοποίηση των ζώων, χωρίς κτηνιατρική κάλυψη, χωρίς εθελοντές και χωρίς αυστηρή πρόληψη εγκατάλειψης, αργά ή γρήγορα γίνεται χώρος διαχείρισης κρίσης.
Η νέα νομοθεσία για τους σκύλους αλλάζει το πλαίσιο, όχι όμως από μόνη της την πραγματικότητα
Το 2026 ψηφίστηκε ο περί Σκύλων Τροποποιητικός Νόμος, μετά από χρόνια συζήτησης. Μεταξύ άλλων, καταργείται η ευθανασία υγιών σκύλων, διατηρώντας την επιλογή μόνο σε περιπτώσεις όπου ο σκύλος κρίνεται επικίνδυνος για ανθρώπους ή άλλα ζώα. Προβλέπεται επίσης ότι οι σκύλοι άνω των δύο μηνών πρέπει να είναι εγγεγραμμένοι, να φέρουν περιλαίμιο με πινακίδα που να αναγράφει τον αριθμό άδειας και τηλέφωνο του ιδιοκτήτη, ενώ ο ιδιοκτήτης οφείλει να δηλώνει απώλεια, κλοπή ή ανεύρεση μέσα σε συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια.
Αυτό είναι θετική μετατόπιση. Όμως η κατάργηση της ευθανασίας υγιών σκύλων, αν δεν συνοδευτεί από νέες υποδομές, αυστηρή εφαρμογή της νομοθεσίας και αποτελεσματικές υιοθεσίες, μπορεί να φορτώσει ακόμη περισσότερο τα ήδη πιεσμένα καταφύγια. Η φράση «δεν θα θανατώνεται υγιής σκύλος» ακούγεται αυτονόητη ηθικά. Στην πράξη όμως χρειάζεται απάντηση στο επόμενο ερώτημα: πού θα ζει αυτός ο σκύλος, για πόσο, με τι ποιότητα ζωής και με ποια προοπτική;
Αν η απάντηση είναι «σε ένα γεμάτο καταφύγιο μέχρι να βρεθεί χώρος», τότε δεν μιλάμε για ολοκληρωμένη πολιτική. Μιλάμε για αναβολή του προβλήματος.
Οι γάτες: το μεγάλο, πιο αόρατο και πιο σύνθετο πρόβλημα
Αν στους σκύλους το πρόβλημα είναι πιο θεσμικά ορατό, στις γάτες είναι πιο διάχυτο. Η Κύπρος έχει μια ιδιαίτερη σχέση με τις γάτες: τις βλέπουμε παντού, σε γειτονιές, εστιατόρια, ξενοδοχεία, παραλίες, μοναστήρια, κάδους, πάρκα, αυλές. Συχνά τις θεωρούμε «μέρος του τοπίου». Αυτό όμως ακριβώς κάνει το πρόβλημα πιο δύσκολο: επειδή τις συνηθίσαμε, πολλές φορές δεν βλέπουμε την κλίμακα.
Έκθεση της International Cat Care για την Κύπρο, το 2025, βασίστηκε σε desk research, 22 συνεντεύξεις με εμπλεκόμενους φορείς και παγκύπρια έρευνα 1.006 ατόμων. Η έκθεση αναφέρει ότι δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για τον αριθμό των γατών στην Κύπρο, αλλά καταγράφει συναίνεση γύρω από εκτίμηση περίπου 1,5 εκατομμυρίου γατών, κάνοντας λόγο για πιθανώς μία από τις υψηλότερες αναλογίες γατών προς ανθρώπους διεθνώς.
Η ίδια έκθεση περιγράφει την κατάσταση ως σύνθετη: ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή, εποχική εγκατάλειψη σε τουριστικές περιοχές, τάισμα χωρίς στείρωση, έλλειψη ενιαίας στρατηγικής, ασυντόνιστες παρεμβάσεις και απουσία ενός αποτελεσματικού, επαναλήψιμου και μετρήσιμου μοντέλου διαχείρισης πληθυσμού γατών.
Εδώ πρέπει να ειπωθεί κάτι καθαρά: το τάισμα από μόνο του δεν είναι φιλοζωική πολιτική. Μπορεί να είναι πράξη συμπόνιας, αλλά αν δεν συνοδεύεται από στειρώσεις, παρακολούθηση αποικιών και υπεύθυνη διαχείριση, συχνά συντηρεί έναν πληθυσμό που συνεχίζει να μεγαλώνει, να αρρωσταίνει, να τραυματίζεται και να συγκρούεται με κατοίκους ή επιχειρήσεις.
TNR: η μέθοδος που όλοι επικαλούνται, αλλά λίγοι οργανώνουν σωστά
Για τις γάτες, η διεθνώς πιο συζητημένη ανθρωπιστική μέθοδος διαχείρισης είναι το TNR: Trap – Neuter – Return, δηλαδή παγίδευση, στείρωση και επιστροφή στο περιβάλλον όπου ζουν. Η λογική είναι ότι οι γάτες στειρώνονται, σταματούν να αναπαράγονται, επιστρέφουν στην αποικία τους και σταδιακά ο πληθυσμός ελέγχεται.
Στην Κύπρο, όμως, το TNR συχνά πέφτει πάνω σε τρία εμπόδια: έλλειψη επαρκούς χρηματοδότησης, έλλειψη συντονισμού και κοινωνικές αντιδράσεις. Εθελοντές που παγιδεύουν γάτες για στείρωση έχουν βρεθεί αντιμέτωποι ακόμη και με καχυποψία ή επιθέσεις, επειδή κάποιοι πιστεύουν ότι «κλέβουν» ή εξαφανίζουν γάτες.
Το 2026 συζητήθηκε πρόταση για microchip στις στειρωμένες αδέσποτες γάτες που εντάσσονται στο παγκύπριο πρόγραμμα στειρώσεων. Σε συνάντηση με την Επίτροπο Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων, Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, Υπουργείο Γεωργίας, Αστυνομία για τα Ζώα και φιλοζωικές οργανώσεις, τέθηκαν ζητήματα όπως ηλεκτρονική ταυτοποίηση, ψηφιακή πλατφόρμα διαχείρισης αδέσποτων, περισσότερη χρηματοδότηση και επίσημη αναγνώριση/εκπαίδευση εθελοντών TNR. Σύμφωνα με το Cyprus Mail, περίπου 2.200 γάτες στειρώνονται κάθε χρόνο μέσω του παγκύπριου προγράμματος.
Ο αριθμός αυτός, από μόνος του, δείχνει την απόσταση ανάμεσα στην ανάγκη και στην παρέμβαση. Αν ο πληθυσμός είναι πράγματι της τάξης του ενός εκατομμυρίου ή και περισσότερο, τότε μερικές χιλιάδες στειρώσεις τον χρόνο δεν μπορούν να ανατρέψουν ουσιαστικά την εικόνα. Μπορούν να βοηθήσουν τοπικά. Δεν μπορούν να αποτελέσουν εθνική λύση χωρίς πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.
Πού βρίσκονται μερικές από τις γνωστές δομές και οργανώσεις
Δεν υπάρχει λόγος να προσποιηθούμε ότι μπορούμε να δώσουμε έναν πλήρη και επίσημο κατάλογο όλων των καταφυγίων. Μπορούμε όμως να αναφέρουμε ενδεικτικά κάποιες γνωστές δομές και οργανώσεις, με βάση τις δημόσιες πληροφορίες τους.
Στη Λευκωσία, η Simba Animal Aid Cyprus αναφέρει ότι λειτουργεί το Nicosia Unified Pound, ιδιοκτησίας των Δήμων Λευκωσίας, Αγλαντζιάς, Στροβόλου, Λακατάμιας, Έγκωμης και Αγίου Δομετίου. Ο χώρος συνδέεται με την ανεύρεση, φιλοξενία και επανένωση αδέσποτων ή χαμένων σκύλων με τους ιδιοκτήτες τους, αλλά και με υιοθεσίες.
Στη Λεμεσό, ο Δήμος διαθέτει σελίδα για το Καταφύγιο Σκύλων Δήμου Λεμεσού, με αναφορά σε σκύλους που βρίσκονται στο καταφύγιο και δυνατότητα ενημέρωσης/υιοθεσίας. Ο ίδιος ο Δήμος έχει επίσης κινηθεί για δημιουργία νέου καταφυγίου για αδέσποτους σκύλους στη μείζονα Λεμεσό, με προϋποθέσεις για αδειοδοτημένο υποστατικό, δυνατότητα ανάπτυξης 100–120 κλουβιών και ελάχιστο εμβαδόν 5.000 τ.μ.
Στην Πάφο, το Animal Rescue Cyprus αναφέρει ότι είναι εγγεγραμμένο φιλανθρωπικό ίδρυμα, “no kill” κέντρο διάσωσης, με περίπου 1.500 ζώα — σκύλους, γάτες, άλογα, γαϊδούρια, κατσίκες και κουνέλια — και ότι πάνω από 2.000 ζώα περνούν κάθε χρόνο από τη δομή του. Αναφέρει επίσης ότι στηρίζεται σε δωρεές, προσωπικό και εθελοντές.
Το PAWS Dog Shelter στην Πάφο λειτουργεί ως καταφύγιο για αδέσποτους και εγκαταλελειμμένους σκύλους, ζητώντας στήριξη μέσω υιοθεσιών, fostering, εθελοντισμού και δωρεών. Στη σελίδα εθελοντισμού του αναφέρει ανάγκη για βοήθεια στη φροντίδα περίπου 150 σκύλων.
Το Tala Cats στην Πάφο αναφέρει ότι φροντίζει πάνω από 500 γάτες, λειτουργεί ως μη κερδοσκοπική οργάνωση, στηρίζεται σε δωρεές και έχει μηνιαία έξοδα περίπου €12.000, με σημαντικά ποσά να κατευθύνονται σε τροφή, κτηνιατρικά, φάρμακα, καθαριότητα και λειτουργικά.
Το Cyprus Pride House, κοντά στα ορεινά της Λεμεσού, αναφέρει ότι ιδρύθηκε το 2002 και έχει διασώσει, αποκαταστήσει και επανεντάξει πάνω από χίλια εγκαταλελειμμένα ή κακοποιημένα σκυλιά και γάτες, αναζητώντας σπίτια κυρίως σε Κύπρο, Ηνωμένο Βασίλειο και Ε.Ε.
Η Cyprus Voice for Animals λειτουργεί ως ομοσπονδία φιλοζωικών οργανώσεων και στην ιστοσελίδα της παραθέτει μέλη/σωματεία, όπως μεταξύ άλλων οργανώσεις από Λάρνακα/Αμμόχωστο και άλλες περιοχές. Μια τέτοια σελίδα μπορεί να είναι χρήσιμη αφετηρία για πολίτες, αλλά δεν αντικαθιστά ένα επίσημο κρατικό μητρώο αδειοδοτημένων καταφυγίων.
Τι πρέπει να ξέρει κάποιος πριν υιοθετήσει
Η υιοθεσία δεν είναι «πήρα ένα ζώο επειδή το λυπήθηκα». Είναι δέσμευση χρόνων. Και ειδικά για ζώα που έρχονται από δρόμο ή καταφύγιο, μπορεί να χρειαστεί υπομονή, εκπαίδευση, κτηνιατρική παρακολούθηση και προσαρμογή.
Πριν υιοθετήσει κάποιος, πρέπει να ρωτήσει:
Έχει microchip;
Είναι εμβολιασμένο;
Έχει στειρωθεί ή υπάρχει υποχρέωση στείρωσης σε συγκεκριμένη ηλικία;
Υπάρχει βιβλιάριο υγείας;
Υπάρχει συμβόλαιο υιοθεσίας;
Γίνεται έλεγχος καταλληλότητας;
Υπάρχει περίοδος προσαρμογής ή follow-up;
Ταιριάζει το ζώο με παιδιά, άλλα ζώα, διαμέρισμα, αυλή, ώρες απουσίας, τρόπο ζωής;
Ένα σοβαρό καταφύγιο δεν «ξεφορτώνεται» ζώα. Προσπαθεί να κάνει σωστό ταίριασμα. Αυτό μπορεί να εκνευρίσει κάποιον που θέλει να πάρει αμέσως ένα ζώο, αλλά είναι απαραίτητο. Η λάθος υιοθεσία καταλήγει συχνά σε επιστροφή, εγκατάλειψη ή νέα ταλαιπωρία για το ζώο.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε πραγματικά
Η βοήθεια προς τα καταφύγια δεν είναι μόνο «πάρε μια σακούλα τροφή». Αυτό βοηθά, αλλά δεν είναι πάντα η μεγαλύτερη ανάγκη. Κάθε καταφύγιο έχει διαφορετικές ελλείψεις. Άλλο μπορεί να χρειάζεται ξηρά τροφή, άλλο κονσέρβες για κουτάβια, άλλο άμμο γάτας, άλλο καθαριστικά, άλλο κτηνιατρικά έξοδα, άλλο οδηγούς για μεταφορές ζώων, άλλο ανθρώπους για βόλτες, άλλο foster homes.
Οι πιο ουσιαστικοί τρόποι βοήθειας είναι:
Υιοθεσία, όταν υπάρχει πραγματική δυνατότητα και όχι παρόρμηση.
Προσωρινή φιλοξενία, ειδικά για κουτάβια, γατάκια, ζώα που αναρρώνουν ή ζώα που δεν αντέχουν το περιβάλλον καταφυγίου.
Εθελοντισμός, όχι μόνο για «χάδια», αλλά για καθαριότητα, τάισμα, βόλτες, κοινωνικοποίηση, φωτογράφιση, μεταφορές, fundraising, διοικητική βοήθεια.
Οικονομική στήριξη, ακόμη και μικρή αλλά σταθερή. Τα καταφύγια πνίγονται συχνά όχι επειδή λείπει η συμπόνια, αλλά επειδή οι λογαριασμοί τρέχουν κάθε μήνα.
Στείρωση ιδιόκτητων ζώων, γιατί η πρόληψη είναι η πιο καθαρή μορφή φιλοζωίας.
Υπεύθυνη κοινοποίηση ζώων προς υιοθεσία, με σωστές πληροφορίες, όχι με συναισθηματικό εκβιασμό και ψεύτικες προθεσμίες.
Στήριξη TNR, με συνεργασία με ομάδες που ξέρουν τι κάνουν, όχι με αυθαίρετη μετακίνηση γατών από περιοχή σε περιοχή.
Πίεση προς Δήμους και κράτος, γιατί χωρίς θεσμική πίεση το πρόβλημα θα συνεχίσει να μεταφέρεται στους ίδιους εθελοντές.
Τι δεν πρέπει να κάνουμε
Δεν αφήνουμε ζώα έξω από καταφύγια τη νύχτα. Δεν τα πετάμε σε κουτιά, δεν τα δένουμε σε κάγκελα, δεν τα παρατάμε σε πάρκα επειδή «κάποιος θα τα βρει». Αυτό δεν είναι διάσωση. Είναι εγκατάλειψη με άλλο όνομα.
Δεν παίρνουμε γατάκια από τη μητέρα τους επειδή νομίζουμε ότι τα εγκατέλειψε. Πολλές φορές η μητέρα λείπει για τροφή και επιστρέφει.
Δεν μετακινούμε γάτες από αποικία σε άλλη περιοχή. Η μετακίνηση μπορεί να τις σκοτώσει, να δημιουργήσει νέες συγκρούσεις και να μην λύσει τίποτα.
Δεν αγοράζουμε ζώα παρορμητικά από αγγελίες χωρίς έλεγχο. Η ζήτηση τροφοδοτεί ανεύθυνη αναπαραγωγή.
Δεν πιέζουμε ένα καταφύγιο να μας δώσει ζώο χωρίς διαδικασία. Η διαδικασία υπάρχει για να προστατεύσει και το ζώο και τον άνθρωπο.
Δεν θεωρούμε ότι ο εθελοντής είναι τηλεφωνικό κέντρο 24 ώρες το 24ωρο. Οι περισσότεροι είναι απλοί άνθρωποι με δουλειές, οικογένειες, χρέη, κούραση και δεκάδες περιστατικά.
Πού πρέπει να απευθυνθεί κάποιος όταν βρει αδέσποτο
Για αδέσποτο σκύλο, το πρώτο βήμα είναι ο Δήμος ή η Κοινότητα της περιοχής όπου βρέθηκε το ζώο. Η τοπική αρχή πρέπει να γνωρίζει με ποιον χώρο προσωρινής φύλαξης συνεργάζεται και ποια διαδικασία ακολουθείται.
Για τραυματισμένο ή άρρωστο ζώο, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με κτηνίατρο και, ανάλογα με την περίπτωση, με φιλοζωική ομάδα ή αρμόδια αρχή.
Για υποψία κακοποίησης, παραμέλησης ή παράνομης κράτησης ζώου, ο πολίτης μπορεί να απευθυνθεί στην Αστυνομία για τα Ζώα και στις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες. Οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες δημοσιεύουν επαρχιακά τηλέφωνα για Λευκωσία, Λάρνακα, Αμμόχωστο, Λεμεσό και Πάφο, καθώς και στοιχεία για τον Τομέα Υγείας και Ευημερίας των Ζώων.
Το σημαντικό είναι να μη λειτουργεί ο πολίτης μόνο με αναρτήσεις πανικού στα κοινωνικά δίκτυα. Χρειάζονται καθαρές πληροφορίες: φωτογραφία, ακριβής τοποθεσία, ώρα, κατάσταση ζώου, αν φορά περιλαίμιο, αν είναι τραυματισμένο, αν είναι επιθετικό ή φοβισμένο, αν υπάρχει πιθανός ιδιοκτήτης στην περιοχή.
Τι γίνεται στο εξωτερικό και τι μπορούμε να μάθουμε
Στο εξωτερικό δεν είναι όλα ιδανικά. Και εκεί υπάρχουν εγκαταλείψεις, υπερπλήρη καταφύγια, οικονομική πίεση και δύσκολες αποφάσεις. Η διαφορά είναι ότι σε αρκετές χώρες υπάρχουν πιο οργανωμένα συστήματα: επίσημοι οδηγοί, εργαλεία αναζήτησης κοντινού καταφυγίου, πιο τυποποιημένες διαδικασίες υιοθεσίας, συστηματική σήμανση, πιο αυστηρή επιτήρηση εκτροφέων και πιο καθαρή σύνδεση ανάμεσα σε κράτος, τοπικές αρχές και φιλοζωικές οργανώσεις.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το Συμβούλιο ανακοίνωσε το 2026 νέους κανόνες για την ευημερία και ιχνηλασιμότητα σκύλων και γατών, με κοινές απαιτήσεις για εκτροφείς, πωλητές, καταφύγια και διαδικτυακές πλατφόρμες, καθώς και υποχρεωτικά συστήματα ταυτοποίησης και εγγραφής. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε επίσης ανακοινώσει ότι οι νέοι κανόνες προβλέπουν υποχρεωτικό microchipping και εγγραφή όλων των σκύλων και γατών σε διαλειτουργικές εθνικές βάσεις, με μεταβατικές περιόδους για εφαρμογή.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεγάλοι οργανισμοί όπως το Battersea περιγράφουν διαδικασίες στις οποίες κάθε ζώο που επανεντάσσεται δίνεται, μεταξύ άλλων, στειρωμένο, με microchip, εμβολιασμένο και απαλλαγμένο από παράσιτα, ενώ παρέχεται ενημέρωση και στήριξη στον νέο ιδιοκτήτη. Η RSPCA αναφέρει αντίστοιχα ότι σκύλοι και γάτες που υιοθετούνται είναι microchipped, εμβολιασμένοι, στειρωμένοι όπου είναι δυνατόν ή προγραμματισμένοι για στείρωση, με ιστορικό υγείας και συμβουλές προσαρμογής.
Το μάθημα δεν είναι ότι «έξω τα κάνουν όλα τέλεια». Το μάθημα είναι ότι η φιλοζωία δεν αρκεί να είναι συναίσθημα. Πρέπει να γίνει διαδικασία.
Τι λείπει από την Κύπρο
Το βασικό κενό στην Κύπρο δεν είναι ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι που νοιάζονται. Υπάρχουν πολλοί. Το κενό είναι ότι δεν υπάρχει ένα καθαρό, κεντρικό, δημόσιο σύστημα πληροφόρησης και διαχείρισης.
Θα έπρεπε να υπάρχει:
Επίσημος χάρτης αδειοδοτημένων καταφυγίων και χώρων προσωρινής φύλαξης, ανά επαρχία και Δήμο.
Δημόσιο μητρώο συνεργασιών Δήμων με καταφύγια ή διαχειριστές χώρων προσωρινής φύλαξης.
Ψηφιακή πλατφόρμα για αδέσποτα ζώα, με αναφορές, περισυλλογές, microchip, υιοθεσίες και στατιστικά.
Ενιαίο πρωτόκολλο για το τι κάνει ο πολίτης όταν βρει σκύλο, γάτα, τραυματισμένο ζώο ή περιστατικό κακοποίησης.
Σταθερή χρηματοδότηση στειρώσεων, όχι αποσπασματικές εκστρατείες.
Επίσημη αναγνώριση και εκπαίδευση εθελοντών TNR, ώστε να μη λειτουργούν μέσα σε καχυποψία ή κίνδυνο.
Έλεγχος εκτροφέων και ανεξέλεγκτων γεννών, γιατί τα καταφύγια δεν θα αδειάσουν ποτέ αν συνεχίζουν να γεμίζουν από πίσω.
Παιδεία υπεύθυνης ιδιοκτησίας, στα σχολεία, στους Δήμους, στα ΜΜΕ, στις κοινότητες.
Η γενική φιλοσοφία: καταφύγιο δεν σημαίνει αποθήκη ψυχών
Ένα καλό καταφύγιο δεν πρέπει να είναι μέρος όπου ένα ζώο απλώς επιβιώνει. Πρέπει να είναι γέφυρα: από την εγκατάλειψη στην ασφάλεια, από τον δρόμο στην περίθαλψη, από τον φόβο στην κοινωνικοποίηση, από την προσωρινή προστασία στη μόνιμη οικογένεια.
Αλλά αυτό απαιτεί όρια. Κανένα καταφύγιο δεν είναι απεριόριστο. Κανένας εθελοντής δεν είναι ανεξάντλητος. Καμία δωρεά δεν καλύπτει για πάντα ένα πρόβλημα που παράγεται καθημερινά από ανεύθυνους ιδιοκτήτες και ανεπαρκείς ελέγχους.
Η φράση «να τα πάρει ένα καταφύγιο» ακούγεται εύκολη. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές σημαίνει: να φορτώσουμε σε κάποιους άλλους την ευθύνη που δεν αναλάβαμε εμείς.
Το κυπριακό παράδοξο
Η Κύπρος έχει πολλούς ανθρώπους που ταΐζουν γάτες, πολλούς που σώζουν σκύλους, πολλούς που πληρώνουν από την τσέπη τους κτηνιάτρους, πολλούς που οδηγούν νύχτα για να περισυλλέξουν τραυματισμένα ζώα, πολλούς που ανοίγουν τα σπίτια τους για foster. Έχει φιλοζωία.
Αλλά έχει και εγκαταλείψεις. Έχει γέννες χωρίς έλεγχο. Έχει κυνηγετικούς σκύλους που πετιούνται όταν δεν «κάνουν». Έχει γάτες που δηλητηριάζονται. Έχει καταφύγια με χρέη. Έχει Δήμους που προσπαθούν, Δήμους που καθυστερούν και Δήμους που μεταθέτουν. Έχει πολίτες που συγκινούνται με μια φωτογραφία, αλλά δεν στειρώνουν το δικό τους ζώο.
Αυτό είναι το κυπριακό παράδοξο: αγαπούμε τα ζώα, αλλά συχνά δεν οργανώνουμε την αγάπη μας.
Το συμπέρασμα
Τα καταφύγια ζώων στην Κύπρο δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως το τέλος της διαδρομής. Πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένδειξη ότι κάτι πριν από αυτά δεν λειτούργησε: η υπεύθυνη ιδιοκτησία, η στείρωση, η ταυτοποίηση, ο έλεγχος, η παιδεία, η δημοτική διαχείριση, η κρατική πολιτική.
Όσο δεν υπάρχουν αυτά, τα καταφύγια θα γεμίζουν. Και όσο γεμίζουν, θα ζητούμε από τους ίδιους ανθρώπους να κάνουν το αδύνατο: να σώζουν κάθε ζώο, κάθε μέρα, με λίγα χρήματα, λίγους εθελοντές και ελάχιστη θεσμική στήριξη.
Η Κύπρος δεν χρειάζεται απλώς περισσότερα καταφύγια. Χρειάζεται λιγότερα ζώα που να καταλήγουν σε καταφύγια.
Και αυτό δεν θα γίνει με ευχές. Θα γίνει με microchip, στειρώσεις, υιοθεσίες, ελέγχους, σοβαρούς Δήμους, ενεργές Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, χρηματοδότηση, εκπαίδευση και πολίτες που καταλαβαίνουν ότι το ζώο δεν είναι δώρο, παιχνίδι, συναγερμός, κυνηγετικό εργαλείο ή προσωρινή παρέα.
Είναι ευθύνη.
Και η ευθύνη δεν εγκαταλείπεται έξω από ένα καταφύγιο.
