Γράφει ο Νίκος Κατσαρός
Το πραξικόπημα του 1974 δεν άφησε πίσω του μόνο ένα ιστορικό γεγονός, αλλά μια διαρκή προειδοποίηση για τον διχασμό, την εξουσία και το τίμημα που καταβάλλουν όσοι δεν αποφασίζουν ποτέ για τα παιχνίδια που παίζονται πάνω από τα κεφάλια τους.
Μια ημέρα που άνοιξε τον δρόμο στην καταστροφή
Το πρωί της 15ης Ιουλίου 1974, η Εθνική Φρουρά, υπό την καθοδήγηση Ελλαδιτών αξιωματικών, εκδήλωσε πραξικόπημα εναντίον της κυβέρνησης του Προέδρου Μακαρίου. Το Προεδρικό Μέγαρο βομβαρδίστηκε και καταστράφηκε, ενώ στην εξουσία τοποθετήθηκε ο Νίκος Σαμψών.
Πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο. Η αλληλουχία των γεγονότων δεν αποτελεί απλώς ένα κεφάλαιο στα βιβλία της Ιστορίας. Είναι η αρχή μιας πληγής που παραμένει ανοικτή.
Δεν χρειάζονται περισσότερες λεπτομέρειες για να αντιληφθεί κανείς το μέγεθος.
Όταν η Ιστορία εισβάλλει στα σπίτια
Οι μεγάλες πολιτικές αποφάσεις καταγράφονται συνήθως με ονόματα ηγετών, στρατηγών, κυβερνήσεων και κρατών. Η πραγματική Ιστορία, όμως, γράφεται αλλιώς: Στα σπίτια που αδειάζουν. Στις οικογένειες που χωρίζονται. Στους ανθρώπους που φεύγουν χωρίς να γνωρίζουν εάν θα επιστρέψουν. Στους νεκρούς, στους αγνοουμένους, στους πρόσφυγες και στα παιδιά που μεγαλώνουν κουβαλώντας τις αναμνήσεις των γονιών τους.
Οι ηγεσίες σχεδιάζουν πάνω σε χάρτες αλλά μέσα σ’ αυτούς ζουν άνθρωποι.
Για έναν πολιτικό ή στρατιωτικό σχεδιασμό, ένα χωριό μπορεί να είναι ένα σημείο, μια γραμμή ή μια διαπραγματευτική θέση. Για εκείνον που γεννήθηκε εκεί, είναι η αυλή του, οι γείτονες, οι τάφοι των γονιών του και ο δρόμος που γνώριζε με κλειστά μάτια.
Οι άνθρωποι έχουν πατρίδες – οι εξουσίες έχουν συμφέροντα
Τέτοιες ιστορικές στιγμές οδηγούν στο συμπέρασμα ότι: πατρίδες έχουν οι απλοί άνθρωποι.
Οι εξουσίες βλέπουν εδάφη, στρατηγικές θέσεις, ζώνες επιρροής, συμμαχίες, ανταλλάγματα και ευκαιρίες για πολιτική επιβίωση. Οι χώρες γίνονται τραπέζια διαπραγματεύσεων και οι άνθρωποι απλοί αριθμοι.
Όταν η εξουσία αποσυνδέεται από την ανθρώπινη ζωή, η πατρίδα μετατρέπεται εύκολα σε επιχείρηση: κάτι που μπορεί να τεμαχιστεί, να ανταλλαχθεί ή να θυσιαστεί για έναν μεγαλύτερο σχεδιασμό.
Το τίμημα δεν το καταβάλλουν όσοι κάθονται στο τραπέζι. Το πληρώνουν εκείνοι που δεν προσκλήθηκαν ποτέ σε αυτό.
Μαθήματα δωρεάν, πληρωμένα πανάκριβα
Η 15η Ιουλίου προσφέρει μαθήματα χωρίς δίδακτρα, αλλά με τεράστιο κόστος.
Μας θυμίζει ότι ο διχασμός δεν είναι απλώς μια έντονη πολιτική διαφωνία. Όταν καλλιεργηθεί συστηματικά, μπορεί να μετατρέψει τον γείτονα σε εχθρό και την παρανομία σε δήθεν καθήκον.
Μας θυμίζει ότι η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη. Δεν καταλύεται μόνο όταν εμφανιστούν τα άρματα. Έχει ήδη αρχίσει να υποχωρεί όταν η διαφορετική άποψη θεωρείται προδοσία και όταν η βία παρουσιάζεται ως πατριωτισμός.
Και μας θυμίζει ότι τα λάθη των ισχυρών μπορούν να διαρκέσουν λίγες ώρες, αλλά οι συνέπειές τους βαραίνουν γενιές.
Η μνήμη ως ευθύνη
Η επέτειος δεν χρειάζεται κραυγές ούτε μηχανική επανάληψη συνθημάτων.
Βαρεθήκαμε το χιλιοπαιγμένο act των διοικούντων και επισήμων στις εκδηλώσεις και τελετές μνήμης που μοιάζει σαν πανομοιότυπο επαναλαμβανόμενο ποιηματάκι. ίδιες λέξεις, ίδιες εκφράσεις, ίδια καλογραμμένοι δακρύβρεχτοι λόγοι από γραμματείς.
Αυτό που χρειαζόμαστε είναι γνώση, σεβασμό και ειλικρίνεια.
Να θυμόμαστε όχι για να συντηρούμε το μίσος, αλλά για να αναγνωρίζουμε εγκαίρως τις συνθήκες που οδηγούν στην καταστροφή. Να τιμούμε τους ανθρώπους όχι μόνο με τελετές, αλλά προστατεύοντας τη δημοκρατία, απορρίπτοντας τον φανατισμό και απαιτώντας λογοδοσία από εκείνους που διαχειρίζονται τις τύχες των πολλών.
Πατρίδα είναι οι άνθρωποί της. Και στο τέλος, εκείνοι είναι που πληρώνουν.
