Ο Τραμπ αγνοεί τις ενστάσεις Νετανιάχου και αφήνει ανοικτή την πόρτα στην Άγκυρα – Το αμερικανικό δίκαιο, ωστόσο, εξακολουθεί να απαγορεύει τη μεταφορά των μαχητικών όσο η Τουρκία διατηρεί τους S-400
«Κανείς δεν μου λέει τι πρέπει να πουλάμε»
Με μία τοποθέτηση που αποτυπώνει την απολύτως συναλλακτική προσέγγισή του στις διεθνείς σχέσεις, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ άφησε ξανά ανοικτό το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία.
Ερωτηθείς τη Δευτέρα για την αντίθεση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου σε μια τέτοια συμφωνία, ο Τραμπ απάντησε ότι «κανείς δεν μου λέει τι πρέπει να πουλάμε».
Παράλληλα, χαρακτήρισε την Τουρκία «σπουδαίο σύμμαχο» και μίλησε με ιδιαίτερα θερμά λόγια για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον οποίο χαρακτήρισε φίλο του και επαίνεσε για τον ρόλο του στη Συρία.
Η δήλωση δεν συνιστά ακόμη επίσημη έγκριση πώλησης. Καταγράφει, όμως, με σαφήνεια την πολιτική βούληση του Αμερικανού Προέδρου να εξετάσει μια συμφωνία με την Άγκυρα, ανεξάρτητα από τις αντιδράσεις παραδοσιακών συμμάχων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η αντίθεση του Ισραήλ
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει εκφράσει δημόσια την αντίθεσή του στην παραχώρηση F-35 στην Τουρκία, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ανατρέψει τη στρατιωτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Το Ισραήλ ανησυχεί ότι η απόκτηση των προηγμένων αμερικανικών μαχητικών από την Άγκυρα θα ενίσχυε σημαντικά την τουρκική αεροπορική ισχύ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις των δύο χωρών παραμένουν ιδιαίτερα τεταμένες.
Η κυβέρνηση Τραμπ, ωστόσο, έχει ήδη δείξει ότι δεν θεωρεί τις ισραηλινές ενστάσεις αρκετές για να αποκλείσουν τη συμφωνία. Ο Αμερικανός Πρόεδρος είχε εκφράσει και κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Άγκυρα προθυμία να συζητήσει την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Άλλο η επιθυμία Τραμπ και άλλο ο νόμος
Η πολιτική τοποθέτηση του Τραμπ έρχεται, πάντως, σε εμφανή αντίθεση με την επίσημη νομική θέση που παρουσίασε μόλις πριν από λίγες ημέρες το Στέιτ Ντιπάρτμεντ προς το Κογκρέσο.
Σε επιστολή του Γραφείου Νομοθετικών Υποθέσεων προς τον Δημοκρατικό βουλευτή Γουέσλι Μπελ, το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών ξεκαθάρισε ότι η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις νόμιμες προϋποθέσεις για να παραλάβει τα μαχητικά.
Η απάντηση συντάχθηκε κατόπιν εντολής του Λευκού Οίκου και επαναλαμβάνει ότι καμία μεταφορά F-35 δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν από την πλήρη συμμόρφωση της Άγκυρας με την αμερικανική νομοθεσία.
Το αγκάθι των ρωσικών S-400
Στο επίκεντρο παραμένει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, το οποίο η Τουρκία προμηθεύτηκε παρά τις έντονες αντιδράσεις της Ουάσιγκτον.
Η αγορά του συστήματος οδήγησε το 2019 στην απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και το 2020 στην επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA.
Η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι η ταυτόχρονη παρουσία των S-400 και των F-35 στην Τουρκία θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή ευαίσθητων δεδομένων για τις δυνατότητες και τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας του μαχητικού.
Με βάση το άρθρο 1245 του αμερικανικού Νόμου περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας για το οικονομικό έτος 2020, απαγορεύεται η μεταφορά F-35 στην Τουρκία όσο η χώρα εξακολουθεί να κατέχει τους S-400 ή συναφή εξοπλισμό.
Τι πρέπει να κάνει η Άγκυρα
Για να μπορέσει να προχωρήσει οποιαδήποτε συμφωνία, η Τουρκία θα πρέπει:
- να μην κατέχει πλέον τους S-400 ή τον συναφή εξοπλισμό,
- να παράσχει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα αποκτήσει ξανά το σύστημα,
- να εκπληρώσει τις υπόλοιπες προϋποθέσεις πιστοποίησης που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπογραμμίζει ότι οποιαδήποτε διευθέτηση θα πρέπει να είναι διαφανής, σύννομη και συμβατή με τα συμφέροντα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ. Σύμφωνα με την επιστολή, οι προϋποθέσεις αυτές δεν έχουν μέχρι στιγμής εκπληρωθεί.
Αναζητείται τρόπος παράκαμψης του αδιεξόδου
Παρά το νομικό εμπόδιο, Ουάσιγκτον και Άγκυρα συνεχίζουν τις διαπραγματεύσεις για μια φόρμουλα που θα επιτρέψει την επίλυση του ζητήματος των S-400.
Μεταξύ των σεναρίων που έχουν κατά καιρούς συζητηθεί είναι η αδρανοποίηση, η μερική αποσυναρμολόγηση ή η απομάκρυνση του ρωσικού συστήματος από τον άμεσο έλεγχο της Τουρκίας. Καμία οριστική συμφωνία δεν έχει μέχρι στιγμής ανακοινωθεί.
Ο Τραμπ είχε ήδη ανακοινώσει στην Άγκυρα την πρόθεσή του να άρει τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στην Τουρκία για τους S-400, χαρακτηρίζοντας τον Ερντογάν σημαντικό σύμμαχο και αφήνοντας να εννοηθεί ότι η πώληση των F-35 μπορεί τελικά να προχωρήσει.
Οι συμμαχίες μετρώνται με συμφωνίες
Το πολιτικό μήνυμα του Τραμπ είναι δύσκολο να παρερμηνευτεί: οι συμμαχίες δεν αντιμετωπίζονται ως μόνιμες σχέσεις αρχών, αλλά ως διαρκείς διαπραγματεύσεις συμφερόντων.
Η Τουρκία μπορεί να θεωρείται προβληματικός εταίρος από το Κογκρέσο, απειλή για τη στρατιωτική ισορροπία από το Ισραήλ και ανταγωνιστής από άλλες χώρες της περιοχής. Για τον Τραμπ, όμως, παραμένει ένας μεγάλος σύμμαχος, μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη και δυνητικός αγοραστής αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Η προσωπική του τοποθέτηση δεν αρκεί για να παραμερίσει αυτομάτως το Κογκρέσο και την ισχύουσα νομοθεσία. Καταδεικνύει, ωστόσο, προς ποια κατεύθυνση επιθυμεί να κινηθεί ο Λευκός Οίκος: προς μια συμφωνία που θα παρουσιάζεται ως στρατηγική συνεργασία, αλλά θα έχει στον πυρήνα της μια τεράστια αμυντική συναλλαγή.
Στη διεθνή πολιτική, άλλωστε, οι «αιώνιες συμμαχίες» υπάρχουν κυρίως στις επίσημες ομιλίες. Στην πράξη, τα συμφέροντα επαναξιολογούνται και οι συμμαχίες κοστολογούνται.
