ExxonMobil και QatarEnergy προχωρούν τον σχεδιασμό για αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων μέσω αιγυπτιακών υποδομών – Στο ηλεκτρικό καλώδιο, η ενεργειακή ασφάλεια θεωρείται δεδομένο όφελος, όχι όμως και η μείωση της τιμής του ρεύματος
Δύο κρίσιμα ενεργειακά μέτωπα για την Κύπρο
Σε δύο παράλληλα και ιδιαίτερα σημαντικά μέτωπα κινείται ο ενεργειακός σχεδιασμός της Κύπρου, με την αξιοποίηση του φυσικού αερίου της κυπριακής ΑΟΖ μέσω της Αιγύπτου και την ηλεκτρική διασύνδεση με την Ελλάδα μέσω του Great Sea Interconnector να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Στην πρώτη περίπτωση, το ζητούμενο είναι να μετατραπούν οι ανακαλύψεις φυσικού αερίου σε εμπορεύσιμη παραγωγή. Στη δεύτερη, να τερματιστεί η ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου από το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, χωρίς όμως το κόστος του έργου να μετατραπεί σε νέα επιβάρυνση για τους καταναλωτές.
ExxonMobil και QatarEnergy κοιτάζουν προς Αίγυπτο
Το Κάιρο, η ExxonMobil και η QatarEnergy προχωρούν πλέον τα επόμενα βήματα για τη διερεύνηση της σύνδεσης των κυπριακών ανακαλύψεων με τις υφιστάμενες υποδομές φυσικού αερίου της Αιγύπτου.
Το σχετικό Μνημόνιο Συναντίληψης υπεγράφη τον Μάιο του 2026 μεταξύ του αιγυπτιακού Υπουργείου Πετρελαίου, της ExxonMobil και της QatarEnergy και προβλέπει τη μελέτη τρόπων ανάπτυξης και εμπορευματοποίησης του κυπριακού φυσικού αερίου μέσω των αιγυπτιακών εγκαταστάσεων.
Οι σχετικές διεργασίες περνούν σε τεχνικό, εμπορικό και ρυθμιστικό επίπεδο, με στόχο να καθοριστεί ο τρόπος σύνδεσης των κυπριακών κοιτασμάτων με την Αίγυπτο και στη συνέχεια η διοχέτευση του αερίου στις διεθνείς αγορές.
«Γλαύκος» και «Πήγασος» με περίπου 7 τρισ. κυβικά πόδια
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν πλέον οι ανακαλύψεις «Γλαύκος» και «Πήγασος» στο Τεμάχιο 10, για τις οποίες ExxonMobil και QatarEnergy υπέγραψαν στις 30 Ιουνίου με την Κυπριακή Δημοκρατία δήλωση εμπορευσιμότητας.
Σύμφωνα με την ExxonMobil, τα δύο κοιτάσματα εκτιμάται ότι περιέχουν συνολικά περίπου 7 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου.
Η αμερικανική εταιρεία έχει υποδείξει ως πιθανότερη επιλογή την κατασκευή αγωγού προς υφιστάμενες εγκαταστάσεις επεξεργασίας στην Αίγυπτο, όπου το αέριο θα μπορεί να υγροποιείται και στη συνέχεια να εξάγεται.
Με τα σημερινά δεδομένα, η έναρξη ροής φυσικού αερίου από τις συγκεκριμένες ανακαλύψεις τοποθετείται δυνητικά γύρω στο 2033, ενώ προγραμματίζεται πρόσθετη γεώτρηση στον «Πήγασο» προς το τέλος του 2026.
Η Αίγυπτος ως η πύλη εξαγωγής
Το πλεονέκτημα της Αιγύπτου είναι ότι διαθέτει ήδη υποδομές επεξεργασίας και υγροποίησης φυσικού αερίου, τις οποίες η Κύπρος δεν διαθέτει.
Η αξιοποίησή τους μπορεί να μειώσει σημαντικά την ανάγκη κατασκευής εξ ολοκλήρου νέων και ιδιαίτερα δαπανηρών εγκαταστάσεων στην Κύπρο.
Η ίδια κατεύθυνση ακολουθείται και για άλλα κοιτάσματα της κυπριακής ΑΟΖ. Για το «Αφροδίτη» προχωρούν οι διαδικασίες σύνδεσης με την Αίγυπτο, ενώ ανάλογος σχεδιασμός βρίσκεται σε εξέλιξη για τον «Κρόνο», τον οποίο διαχειρίζονται Eni και TotalEnergies.
Έτσι διαμορφώνεται σταδιακά ένα ευρύτερο μοντέλο, στο οποίο η Αίγυπτος φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως περιφερειακός κόμβος επεξεργασίας και εξαγωγής φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου.
Το δεύτερο μεγάλο στοίχημα: Great Sea Interconnector
Στο μέτωπο του ηλεκτρισμού, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στον Great Sea Interconnector – GSI, το υποθαλάσσιο καλώδιο που προορίζεται να συνδέσει την Κύπρο με την Κρήτη και μέσω αυτής με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο.
Το έργο προβλέπει μεταφορική ισχύ 1.000 MW, ενώ το τμήμα Κύπρου–Κρήτης έχει μήκος περίπου 898 χιλιόμετρα. Ο συνολικός προϋπολογισμός του εξακολουθεί επισήμως να υπολογίζεται γύρω στα €1,9 δισ., με την Ευρωπαϊκή Ένωση να έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση €657 εκατ. μέσω του Connecting Europe Facility.
Ενεργειακή ασφάλεια ναι – Φθηνότερο ρεύμα όχι απαραίτητα
Ο Υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει την ηλεκτρική διασύνδεση σημαντική για την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου, καθώς σήμερα είναι το μοναδικό κράτος μέλος της ΕΕ που παραμένει ηλεκτρικά απομονωμένο.
Παράλληλα, όμως, έχει προειδοποιήσει ότι η κατασκευή του καλωδίου δεν συνεπάγεται αυτομάτως φθηνότερους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι το τελικό κόστος του έργου. Με βάση το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο, περίπου 63% του κόστους θα ανακτηθεί από τους Κύπριους καταναλωτές μέσω των τιμολογίων ηλεκτρισμού. Εάν το πραγματικό κόστος αυξηθεί σημαντικά πέραν των σημερινών εκτιμήσεων, ο Υπουργός έχει προειδοποιήσει ότι το αποτέλεσμα θα μπορούσε ακόμη και να είναι υψηλότερες χρεώσεις αντί χαμηλότερων.
Η ΕΤΕπ κρατά ένα από τα κλειδιά
Κύπρος και Ελλάδα έχουν ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων να προχωρήσει σε νέα μελέτη δέουσας επιμέλειας για το έργο, ώστε να επικαιροποιηθούν τα οικονομικά και τεχνικά δεδομένα.
Η αξιολόγηση θεωρείται κομβική για τις επόμενες αποφάσεις, καθώς θα αποτυπώσει το πραγματικό κόστος και τη χρηματοδοτική βιωσιμότητα του GSI.
Η Λευκωσία έχει αφήσει ανοικτό και το ενδεχόμενο κρατικής συμμετοχής στο έργο, όμως οποιαδήποτε τέτοια απόφαση αναμένεται να ληφθεί αφού ολοκληρωθεί η αξιολόγηση και αποσαφηνιστεί η οικονομική εικόνα.
Η Meridiam και το νέο επενδυτικό σχήμα
Η είσοδος της γαλλικής Meridiam στο επενδυτικό σχήμα θεωρείται παράγοντας που μπορεί να ενισχύσει τη χρηματοδοτική βάση αλλά και την ευρωπαϊκή διάσταση του έργου.
Με βάση την τελευταία τεκμηριωμένη συμφωνία που έχει δημοσιοποιηθεί, η Meridiam συμφώνησε να αποκτήσει 49,9% της εταιρείας υλοποίησης του GSI, ενώ ο ΑΔΜΗΕ θα διατηρήσει 50,1% και τον έλεγχο. Το σχήμα αφήνει επίσης ανοικτή την πόρτα για την είσοδο πρόσθετων επενδυτών.
Στη μέση και ο γεωπολιτικός κίνδυνος
Το GSI δεν αποτελεί μόνο ενεργειακό και οικονομικό έργο. Έχει ισχυρή γεωπολιτική διάσταση, καθώς το καλώδιο θα διασχίσει περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου όπου υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.
Η Τουρκία έχει κατά καιρούς εκφράσει αντιρρήσεις για εργασίες που θεωρεί ότι επηρεάζουν δικές της αξιώσεις, γεγονός που αποτελεί ακόμη μία παράμετρο κινδύνου για την υλοποίηση.
Η θέση Αθήνας και Λευκωσίας παραμένει ότι οι ενεργειακές υποδομές και οι σχετικές έρευνες θα προχωρούν στη βάση του διεθνούς δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
Η ενεργειακή εξίσωση της επόμενης δεκαετίας
Οι δύο εξελίξεις αποτυπώνουν ουσιαστικά τις δύο όψεις του ίδιου ενεργειακού σχεδιασμού.
Από τη μία, η Κύπρος επιδιώκει να μετατραπεί από χώρα με ανακαλύψεις φυσικού αερίου σε πραγματικό παραγωγό και εξαγωγέα, χρησιμοποιώντας την Αίγυπτο ως γέφυρα προς τις αγορές.
Από την άλλη, επιδιώκει να τερματίσει τη μακροχρόνια ηλεκτρική της απομόνωση και να ενταχθεί πλήρως στο ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο.
Και στα δύο μέτωπα, όμως, η απόσταση από τον σχεδιασμό μέχρι την υλοποίηση παραμένει μεγάλη. Το κρίσιμο πλέον δεν είναι μόνο αν τα έργα μπορούν τεχνικά να γίνουν, αλλά σε ποιο κόστος, με ποια χρηματοδότηση και μέσα σε ποιο πραγματικό χρονοδιάγραμμα.
