Λιμάνι, μαρίνες, αφαλατώσεις, ιχθυοκαλλιέργειες και αγωγοί σε έναν ήδη επιβαρυμένο θαλάσσιο χώρο – Τέσσερις κατηγορίες πιθανών πηγών ρύπανσης, επτά σημεία υπό παρακολούθηση και νέα δομή συντονισμού από τον Οκτώβριο
«Στη Λεμεσό κάναμε τη θάλασσα… γιαούρτι». Με αυτή τη χαρακτηριστική φράση ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Frederick και σύμβουλος του Υφυπουργείου Ναυτιλίας για θέματα θαλάσσιας ρύπανσης Άγγελος Μενελάου περιέγραψε ενώπιον της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής την πίεση που έχει δεχθεί διαχρονικά ο κόλπος της Λεμεσού.
Η αναφορά του δεν περιορίστηκε στα πρόσφατα περιστατικά ρύπανσης. Έθεσε ένα ευρύτερο ζήτημα: πόσες διαφορετικές δραστηριότητες και υποδομές έχουν συγκεντρωθεί σε έναν σχετικά περιορισμένο θαλάσσιο χώρο, χωρίς να υπάρχει μέχρι σήμερα ενιαία χαρτογράφηση και εποπτεία όλων των πιθανών πηγών επιβάρυνσης.
Στον κόλπο συνυπάρχουν λιμάνι, μαρίνες, μονάδες αφαλάτωσης, ιχθυοκαλλιέργειες, αγωγοί και συστήματα αποστράγγισης μεγάλων αναπτύξεων, ενώ παράλληλα υπάρχει έντονη κίνηση εμπορικών πλοίων και μικρότερων σκαφών.
Ο δρ Μενελάου υπογράμμισε ότι απαιτείται χαρτογράφηση των αγωγών και συστηματικός έλεγχός τους, αλλά και ουσιαστική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων πριν αδειοδοτούνται νέες δραστηριότητες στην περιοχή.
Οι τέσσερις κατηγορίες που μπαίνουν στο μικροσκόπιο
Κατά την παρουσίασή του χώρισε τις ενδεχόμενες πηγές θαλάσσιας ρύπανσης σε τέσσερις βασικές κατηγορίες.
Η πρώτη αφορά ροές από την ξηρά προς τη θάλασσα, όπως αγωγούς, οχετούς ομβρίων και νερά αποστράγγισης από κτήρια και άλλες αναπτύξεις.
Η δεύτερη περιλαμβάνει σταθερές εγκαταστάσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον, όπως μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας και αφαλάτωσης.
Η τρίτη αφορά μεγάλα πλοία που κινούνται ή αγκυροβολούν στην περιοχή, ενώ η τέταρτη περιλαμβάνει σκάφη αναψυχής και ακτοπλοϊκά, τα οποία θεωρούνται δυσκολότερα στην παρακολούθηση λόγω του μεγάλου αριθμού και της κινητικότητάς τους.
Πρόκειται για κατηγορίες πιθανών πηγών και όχι για διαπίστωση ότι κάθε μία από αυτές ευθύνεται για τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί.
Επτά συγκεκριμένα σημεία παρακολουθεί το Τμήμα Περιβάλλοντος
Η αναπληρώτρια διευθύντρια του Τμήματος Περιβάλλοντος Έλενα Στυλιανοπούλου ανέφερε ότι στη Λεμεσό βρίσκονται υπό παρακολούθηση επτά συγκεκριμένες σημειακές πηγές ή εγκαταστάσεις, οι οποίες σχετίζονται με μονάδες αφαλάτωσης, ιχθυοκαλλιέργειες, τον Σταθμό Επεξεργασίας Λυμάτων στη Μονή και μεγάλες κτηριακές αναπτύξεις με συστήματα αποστράγγισης.
Το Τμήμα έχει παράλληλα αυξήσει τις τακτικές δειγματοληψίες στα νερά κολύμβησης της Λεμεσού σε δύο τον μήνα και προωθεί ψηφιακή χαρτογράφηση των σημείων εκροής.
Δύο πρόστιμα των €20.000
Η αυστηροποίηση των ελέγχων έχει ήδη οδηγήσει σε δύο διοικητικά πρόστιμα των €20.000, το καθένα στο ανώτατο όριο που προβλέπει η σχετική νομοθεσία.
Το πρώτο επιβλήθηκε στον ΕΟΑ Λεμεσού, μετά από τεχνική αστοχία στον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων στη Μονή και απόρριψη δευτεροβάθμια επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων. Σε δείγματα κοντά στο σημείο εκροής είχε καταγραφεί αυξημένο μικροβιολογικό φορτίο.
Το δεύτερο επιβλήθηκε σε εργολάβο για αγωγό αποστράγγισης στην περιοχή Δασούδι, καθώς η απόρριψη γινόταν σε πιο ρηχά νερά και κατά τη διάρκεια της κολυμβητικής περιόδου, κατά παράβαση των όρων της περιβαλλοντικής έγκρισης.
Το Τμήμα Περιβάλλοντος απέστειλε επίσης επιστολές συμμόρφωσης σε μεγάλες αναπτύξεις που διαθέτουν αγωγούς προς τη θάλασσα, ενώ σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στη Βουλή σήμερα εκτιμάται ότι υπάρχουν τρεις τέτοιοι αγωγοί στον κόλπο της Λεμεσού.
Από τον Οκτώβριο ο νέος μηχανισμός συντονισμού
Ένα από τα βασικά προβλήματα που ανέδειξε η πολύωρη συζήτηση στη Βουλή είναι η πολυδιάσπαση των αρμοδιοτήτων.
Το Υφυπουργείο Ναυτιλίας έχει αναλάβει τον συντονισμό και έχει παρουσιάσει συνολικό σχέδιο με 22 δράσεις, οι οποίες αφορούν μεταξύ άλλων αυξημένες δειγματοληψίες, τεχνολογικά μέσα επιτήρησης, αισθητήρες και καλύτερη κατανομή αρμοδιοτήτων.
Παράλληλα, σύμφωνα με την ενημέρωση που δόθηκε στην Επιτροπή, τον Οκτώβριο αναμένεται η επιχειρησιακή ενεργοποίηση της Ομάδας Εποπτείας και Συντονισμού Αντιμετώπισης της Ρύπανσης – ΟΕΣΑΡ, σε παγκύπρια βάση και υπό την εποπτεία του Υφυπουργείου Ναυτιλίας.
Η σύσταση της ΟΕΣΑΡ είχε εγκριθεί ήδη από το Υπουργικό Συμβούλιο στις 5 Φεβρουαρίου 2025, με μέγιστο ετήσιο κόστος €100.000 και αρχική διάρκεια λειτουργίας δύο ετών.
Το ζητούμενο πλέον, όπως προέκυψε και από τη συζήτηση στη Βουλή, είναι ο νέος μηχανισμός να μετατρέψει την αντιμετώπιση της ρύπανσης από μια διαδικασία που ενεργοποιείται αφού εμφανιστεί το πρόβλημα, σε σύστημα πρόληψης, έγκαιρου εντοπισμού και άμεσης παρέμβασης.
