Η 1η Οκτωβρίου αποκτά φέτος μια ιδιαίτερη σημασία για τον κόσμο του καφέ. Τον Μάρτιο του 2026, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, με το ψήφισμα 80/248, αναγνώρισε επίσημα την 1η Οκτωβρίου ως International Coffee Day (Διεθνή Ημέρα Καφέ).
Η γιορτή δεν είναι καινούργια. Ήδη από το 2014 τα μέλη του International Coffee Organization (ICO) είχαν συμφωνήσει να τιμούν από κοινού την 1η Οκτωβρίου ως International Coffee Day. Αυτό που αλλάζει φέτος είναι η επίσημη αναγνώρισή της από τα Ηνωμένα Έθνη και η ένταξή της πλέον στο ημερολόγιο των διεθνών ημερών του ΟΗΕ.
Και η επιλογή αυτή έχει μεγαλύτερο νόημα από έναν απλό εορτασμό ενός δημοφιλούς ροφήματος.
Ο καφές αποτελεί πηγή εισοδήματος και απασχόλησης για εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ η διαδρομή του από το χωράφι μέχρι το φλιτζάνι περνά από πολλά χέρια: παραγωγούς, εργαζομένους στη συγκομιδή και επεξεργασία, εμπόρους, roasters και, στο τελευταίο κομμάτι αυτής της μεγάλης αλυσίδας, τους ανθρώπους της καφεστίασης.
Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη επίσημη τήρηση της ημέρας από τον ΟΗΕ το 2026 συνοδεύεται από ένα ιδιαίτερα ανθρώπινο μήνυμα: «Celebrating Coffee, Honouring the People Behind Every Cup» (Γιορτάζοντας τον καφέ, τιμώντας τους ανθρώπους πίσω από κάθε φλιτζάνι).
Ίσως, λοιπόν, αυτή να είναι μια καλή ευκαιρία να στρέψουμε το βλέμμα και σε έναν άνθρωπο που βρίσκεται πολύ κοντά μας. Στον άνθρωπο πίσω από τον πάγκο.
Στην Κύπρο ο καφές αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας μας. Καφετέριες, χώροι εστίασης, ξενοδοχεία, φούρνοι και πολλές άλλες επιχειρήσεις προσφέρουν καθημερινά καφέ, δημιουργώντας παράλληλα θέσεις εργασίας για ανθρώπους που καλούνται να εξυπηρετήσουν ένα απαιτητικό καταναλωτικό κοινό.
Πόση σημασία, όμως, δίνουμε στην εκπαίδευση αυτών των ανθρώπων;
Η εκπαίδευση ενός μπαρίστα δεν μπορεί να περιορίζεται στην απομνημόνευση των συνταγών μιας επιχείρησης ή στο ποιο κουμπί πρέπει να πατήσει στη μηχανή.
Πίσω από τη σωστή παρασκευή ενός καφέ υπάρχουν γνώσεις και δεξιότητες: σωστή χρήση και ρύθμιση του εξοπλισμού, άλεση, δοσολογία, εκχύλιση, διαχείριση γάλακτος, καθαρισμός, υγιεινή, οργάνωση του σταθμού εργασίας, εξυπηρέτηση και συνέπεια στο τελικό προϊόν.
Υπάρχει όμως ακόμη ένα κομμάτι της εκπαίδευσης που συχνά δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης: η Ασφάλεια και Υγεία στην εργασία.
Ο πελάτης βλέπει το τελικό φλιτζάνι. Πίσω από τον πάγκο όμως υπάρχει ένα περιβάλλον με διαφορετικούς επαγγελματικούς κινδύνους.
Υψηλές θερμοκρασίες, ατμός και ζεστό νερό. Ηλεκτρικός εξοπλισμός που λειτουργεί καθημερινά σε χώρους όπου υπάρχει και νερό. Υγρά ή ολισθηρά δάπεδα. Χημικά προϊόντα καθαρισμού. Αιχμηρά αντικείμενα. Μεταφορά κιβωτίων και προμηθειών. Επαναλαμβανόμενες κινήσεις, πολύωρη ορθοστασία και έντονος ρυθμός εργασίας, ιδιαίτερα τις ώρες αιχμής.
Ένα έγκαυμα, μια πτώση ή ένας τραυματισμός μπορεί να συμβεί μέσα σε δευτερόλεπτα.
Γι’ αυτό η ασφάλεια δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια προτροπή του τύπου «να προσέχεις».
Χρειάζεται αναγνώριση των κινδύνων, σωστή οργάνωση του χώρου, ασφαλής εξοπλισμός, διαδικασίες, ενημέρωση, εκπαίδευση και πρόληψη. Χρειάζεται ο εργαζόμενος να γνωρίζει όχι μόνο πώς θα κάνει τη δουλειά του, αλλά και πώς θα την κάνει με ασφάλεια. Και εδώ συναντώνται οι δύο πλευρές της εκπαίδευσης.
Δεν αρκεί ένας μπαρίστα να γνωρίζει πώς θα παρασκευάσει σωστά έναν espresso. Χρειάζεται να γνωρίζει πώς θα χρησιμοποιήσει με ασφάλεια τη μηχανή, πώς θα χειριστεί τον ατμό και το ζεστό νερό, πώς θα χρησιμοποιήσει τα προϊόντα καθαρισμού, πώς θα διατηρήσει οργανωμένο τον σταθμό του και πώς θα αντιδράσει όταν εντοπίσει έναν κίνδυνο.
Η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά στον εργαζόμενο.
Η δημιουργία ενός ασφαλούς και επαγγελματικού περιβάλλοντος εργασίας ξεκινά από την ίδια την επιχείρηση: από τον τρόπο που οργανώνει τον χώρο, συντηρεί τον εξοπλισμό, εκπαιδεύει και ενημερώνει το προσωπικό της και δημιουργεί διαδικασίες που εφαρμόζονται στην καθημερινή λειτουργία.
Αντίστοιχα, ο εργαζόμενος έχει τη δική του ευθύνη να εφαρμόζει όσα έχει διδαχθεί, να χρησιμοποιεί σωστά τον εξοπλισμό και να αναφέρει κινδύνους και προβλήματα.
Το ζητούμενο, επομένως, είναι η δημιουργία κουλτούρας πρόληψης και επαγγελματισμού.
Τα τελευταία χρόνια μιλάμε όλο και περισσότερο για ποιότητα στον καφέ. Για καλύτερους κόκκους, σωστό καβούρδισμα, κατάλληλη άλεση, σωστή εκχύλιση και καλύτερη εμπειρία για τον πελάτη.
Ίσως είναι καιρός να διευρύνουμε την έννοια της ποιότητας.
Γιατί ποιότητα δεν είναι μόνο αυτό που φτάνει στο φλιτζάνι του καταναλωτή. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο φτάνει εκεί.
Η επίσημη αναγνώριση της 1ης Οκτωβρίου από τα Ηνωμένα Έθνη μάς υπενθυμίζει ότι πίσω από τον καφέ βρίσκεται μια ολόκληρη αλυσίδα ανθρώπων. Μάλιστα, ο ίδιος ο ΟΗΕ συνδέει πλέον τον καφέ και με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης (8), ο οποίος αφορά, μεταξύ άλλων, την αξιοπρεπή εργασία και την προώθηση ασφαλών και υγιών χώρων εργασίας.
Στην Κύπρο, λοιπόν, ίσως η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Καφέ να αποτελεί μια καλή αφορμή για να ανοίξει μια μεγαλύτερη συζήτηση.
Όχι μόνο για το τι καφέ θέλουμε να πίνουμε, αλλά και για το πώς εκπαιδεύουμε, προστατεύουμε και αναπτύσσουμε επαγγελματικά τους ανθρώπους που τον παρασκευάζουν.
Γιατί πίσω από κάθε φλιτζάνι υπάρχει ένας άνθρωπος.
Και η πραγματική ποιότητα του καφέ δεν μπορεί να σταματά στην άκρη του φλιτζανιού.
Ροδούλα Χαρίτου*
*Certified Barista Trainer
