Τα περιστατικά που δεν είναι πια μεμονωμένα
Γράφει ο Παπα – Ράτσης
Στην Καλιφόρνια, πριν λίγες μέρες, ένας εργαζόμενος σε αποθήκη προϊόντων χαρτιού βάζει φωτιά στο ίδιο το κτίριο όπου δούλευε. Μια φράση μένει: «αρκούσε να μας πληρώνετε για να ζούμε». Το αποτέλεσμα; Καταστροφή εκατομμυρίων.
Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, στην Κίνα, ένας απλήρωτος εργάτης —άνθρωπος που σύμφωνα με αναφορές κοιμόταν ακόμη και στο δρόμο— καίει αποθήκη δεκάδων χιλιάδων τετραγωνικών. Για χρέος λίγων εκατοντάδων ευρώ, οι ζημιές εκτοξεύονται σε εκατοντάδες εκατομμύρια.
Στη Βρετανία, πρώην υπάλληλος επιστρέφει μετά την απόλυση και βάζει φωτιά σε warehouse. Στον Καναδά και στην Ινδία, αντίστοιχες ιστορίες: εργαζόμενοι που σπάνε, και μαζί τους σπάνε και οι εγκαταστάσεις.
Και κάπως έτσι, αρχίζει να σχηματίζεται ένα μοτίβο.
Όλο και πιο συχνά ακούμε για ανθρώπους που είτε δεν πληρώνονται, είτε πληρώνονται με ψίχουλα, και τελικά αντιδρούν με τρόπους που κοστίζουν στις εταιρείες πολλαπλάσια από όσα “γλίτωσαν”.
Η σιωπηρή ασυδοσία
Και βεβαίως το πιο εύκολο, αντανακλαστικά άμεσο είναι να το χαρακτηρίσουμε: «έγκλημα». Και πρακτικά είναι. Δεν υπάρχει αστερίσκος σύμφωνα με τον νόμο.
Υπάρχει όμως και μία άλλη διάσταση.
Της επαναλαμβανόμενης αυτής ιστορίας προηγείται ένα σύστημα όπου μεγάλες επιχειρήσεις —όχι όλες, αλλά αρκετές— λειτουργούν με μια απλουστευμένη, βολική λογική:
όσο πιο αδύναμος ο εργαζόμενος, τόσο πιο εύκολα πιέζεται.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπήρξαν ή καθυστερήσεις πληρωμών ή μισθοί που δεν φτάνουν ούτε για τα βασικά ή εργολαβίες που θολώνουν τις ευθύνες και σχε΄δον πάντα εμφανίζεται η ίδια σιωπηρή απειλή: «αν δεν σου αρέσει, κανένα πρόβλημα. Θα βρεθεί ένας που να του αρέσει».
Οι εταιρείες αυτές δεν είναι “κακές” με τη δραματική έννοια του κινηματογραφικού “κακού” ο οποίος καρτουνίστικα μυρίζει “κακό” από χιλιόμετρα. Αρκεί να είναι απρόσωπες. Να προτιμούν να βλεπουν αριθμούς αντί για ανθρώπους.
Ωστόσο υπάρχει και ένα ενδεχόμενο όταν αρνείσαι τα λίγα, κάποιος να αποπειραθεί να “σου πάρει” τα πολλά.
Έγκλημα ή μια στρεβλή μορφή “επανάστασης”;
Και το ερώτημα είναι ένα και ξεκάθαρο:
Αυτό που βλέπουμε όλο και πιο συχνά να συμβαίνει είναι απλώς εγκληματικότητα;
Ή είναι μια στρεβλή μορφή “επανάστασης” των αδυνάτων; Διότι αυτοί οι άνθρωποι δεν ήταν εγκληματίες πριν απ αυτά τα περιστατικά. Δεν είχαν ιστορικό καταγεγραμμένα σε μητρώα.
Όχι, δεν πρόκειται να εξιδανικεύσουμε τον εμπρησμό. Δεν είναι ούτε λύση, ούτε δικαιολογία.
Αλλά δεν είναι και ένας τυχαίος εμπρησμός, κατά το “ένα τυχαίο γεγονός” του Πάνου Βλάχου.
Είναι —αν το δεις αποστασιοποιημένα— μια πράξη επικοινωνίας.
Ένα απελπισμένο μήνυμα: «αν δεν με ακούσεις ως άνθρωπο, θα με προσέξεις ως απώλεια».
Έτσι περιπλέκονται τα πράγματα:
Γιατί ο νόμος είναι ξεκάθαρος: αυτός που καίει, τιμωρείται.
Η δικαιοσύνη όμως δεν ντύνεται πάντα με τα ρούχα του νόμου.
Πόσο “δίκαιο” είναι να ζεις απλήρωτος; Πόσο “νόμιμο” είναι να μην μπορείς να αντιδράσεις;
Και χωρίς να το επιδιώκουν απαραίτητα οι ίδιοι οι δράστες, δημιουργούν μία παράλληλη δράση:
τον φόβο.
Όχι των εργαζομένων αλλά των εργοδοτών.
Η ιδέα ότι η πίεση έχει όριο. Ότι η απόγνωση δεν είναι θεωρητική έννοια. Ότι κάποια στιγμή, ο πιο αδύναμος κρίκος μπορεί να γίνει ο πιο απρόβλεπτος.
Όταν η σιωπή σπάει — με λάθος τρόπο
Αυτή η τοποθέτηση από μέρους μου (και για να μην παρεξηγηθώ), δεν είναι υπεράσπιση, ούτε προτροπή.
Είναι μια απλή διαπίστωση:
Η βία συνήθως δεν παρθενογεννάτε. Πολύ συχνά έχει προϊστορία.
Και όσο αυτή η προϊστορία γεμίζει με απλήρωτες ώρες, με υποσχέσεις που δεν τηρούνται και με ανθρώπους που νιώθουν αόρατοι, τόσο θα οδηγούνται σε μεταφορικές και κυριολεκτικές “εκρήξεις”.
Μπορείς να τις πεις εγκλήματα. Και είναι.
Μπορείς όμως και να τις δεις απλά σαν το σημείο όπου η σιωπή τελειώνει — με τον χειρότερο δυνατό τρόπο.
