Χωρίς εξειδικευμένο κλιμάκιο η διερεύνηση της διαδικτυακής ρητορικής μίσους – VPN, ξένες πλατφόρμες και χρονοβόρες διαδικασίες δυσκολεύουν τον εντοπισμό χρηστών
Σοβαρά κενά στην αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους, ιδιαίτερα στο διαδίκτυο, αναδείχθηκαν στη σημερινή συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με την Αστυνομία να καταγράφει δεκάδες περιστατικά κάθε χρόνο, αλλά τη διαδικασία να συναντά σημαντικά εμπόδια όταν πίσω από τις επίμαχες αναρτήσεις βρίσκονται ανώνυμοι λογαριασμοί.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο επικεφαλής της Υποδιεύθυνσης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος Ανδρέας Αναστασιάδης, το 2025 καταγράφηκαν 44 περιστατικά με ρατσιστικό κίνητρο, από τα οποία προέκυψαν 18 ποινικές υποθέσεις.
Το 2024 είχαν καταγραφεί 54 περιστατικά και 30 ποινικές υποθέσεις, ενώ το 2023 οι αντίστοιχοι αριθμοί ήταν 57 και 32.
Μόλις δύο καταδίκες στα στοιχεία του 2024
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η απόσταση ανάμεσα στις καταγραφές, στις υποθέσεις που φθάνουν στα δικαστήρια και στις τελικές καταδίκες.
Σύμφωνα με στοιχεία του ODIHR – Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ για το 2024, η Αστυνομία κατέγραψε 54 περιστατικά, 30 υποθέσεις οδηγήθηκαν στα δικαστήρια και καταγράφηκαν μόλις δύο καταδίκες.
Το ίδιο το ODIHR επισημαίνει, σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στην Επιτροπή, ότι τα κυπριακά δεδομένα συχνά αναμειγνύουν τη ρητορική μίσους με τα εγκλήματα μίσους, γεγονός που δυσκολεύει τη σαφή αποτύπωση του φαινομένου.
Χωρίς ειδικό κλιμάκιο
Παρότι η Αστυνομία διαθέτει συγκεκριμένες οδηγίες για τον χειρισμό σχετικών καταγγελιών, δεν λειτουργεί σήμερα εξειδικευμένο κλιμάκιο αποκλειστικά για τη ρητορική μίσους στο διαδίκτυο.
Όπως ανέφερε ο Ανδρέας Αναστασιάδης, η νομοθεσία δεν διαχωρίζει την αντιμετώπιση ανάλογα με το εάν το περιστατικό σημειώνεται στον φυσικό ή στον ψηφιακό χώρο.
Η Αστυνομία μπορεί πάντως να παρεμβαίνει αυτεπάγγελτα όταν εντοπίζει δημόσιες τοποθετήσεις που ενδέχεται να συνιστούν ρητορική μίσους.
Το πρόβλημα με τους ανώνυμους λογαριασμούς
Το μεγαλύτερο πρακτικό εμπόδιο εντοπίζεται στους ανώνυμους λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων.
Για την ταυτοποίηση χρηστών, η Αστυνομία πρέπει να απευθύνεται στις πλατφόρμες που εδρεύουν στο εξωτερικό, μια διαδικασία που χαρακτηρίζεται χρονοβόρα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με τον κ. Αναστασιάδη, τα αιτήματα δεν ικανοποιούνται, ενώ η διερεύνηση μπορεί να οδηγηθεί σε αδιέξοδο όταν διαπιστώνεται χρήση VPN, που δυσκολεύει τον εντοπισμό του πραγματικού χρήστη.
Η Αστυνομία έχει ορίσει δύο αξιωματικούς ανά επαρχία για υποθέσεις υποκίνησης βίας εντός ή εκτός διαδικτύου, χωρίς όμως να υπάρχει αυτόνομο εξειδικευμένο τμήμα.
117 πλατφόρμες εδρεύουν στην Κύπρο
Νέα δεδομένα παρουσιάστηκαν και σε σχέση με την εποπτεία ψηφιακών πλατφορμών.
Η Διευθύντρια της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης και Ψηφιακών Υπηρεσιών Ειρήνη Λοϊζίδου ανέφερε ότι στην Κύπρο έχουν καταγραφεί 117 πλατφόρμες διαφόρων κατηγοριών.
Από αυτές, 37 πλατφόρμες και 25 πάροχοι εμπίπτουν, σύμφωνα με την ενημέρωση που δόθηκε, στο πεδίο εποπτείας της Αρχής.
Οι πολύ μεγάλες πλατφόρμες που εδρεύουν σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ υπάγονται στο αντίστοιχο ευρωπαϊκό εποπτικό πλαίσιο, ενώ μετά την ολοκλήρωση της χαρτογράφησης των κυπριακών πλατφορμών έχουν προγραμματιστεί και επιτόπιοι έλεγχοι.
Αστυνομία, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και ΤΕΠΑΚ για ρόλο «έμπιστου φορέα»
Τρεις φορείς έχουν ήδη εκφράσει ενδιαφέρον να διαπιστευθούν ως αξιόπιστοι φορείς επισήμανσης παράνομου ή προβληματικού περιεχομένου:
η Αστυνομία Κύπρου, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το ΤΕΠΑΚ.
Η πιστοποίηση τέτοιων φορέων μπορεί να επιταχύνει την επισήμανση περιεχομένου προς τις ψηφιακές πλατφόρμες.
Προτάσεις για αλλαγή της νομοθεσίας
Η Αναπληρώτρια Πρόεδρος της Επιτροπής Αργεντούλα Ιωάννου ανέφερε ότι η κοινοβουλευτική ομάδα του ΑΚΕΛ προτίθεται, αφού μελετήσει τα υπομνήματα και τις εισηγήσεις των εμπλεκομένων, να επεξεργαστεί προτάσεις τροποποίησης της νομοθεσίας.
Παράλληλα τέθηκε πρόταση για δημιουργία εθνικού μηχανισμού παρακολούθησης των σχετικών υποθέσεων, με σαφείς αρμοδιότητες για πρόληψη, καταγγελίες, διερεύνηση και λογοδοσία.
Η Επιτροπή αναμένεται να επανέλθει στο θέμα σε περίπου έναν μήνα.
Η λεπτή γραμμή με την ελευθερία της έκφρασης
Στη συζήτηση τέθηκε έντονα και η ανάγκη να μη χρησιμοποιηθεί η αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους ως εργαλείο περιορισμού της νόμιμης κριτικής.
Ο Πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών Κύπρου Γιώργος Φράγκος υπογράμμισε ότι πρέπει να προστατευτεί η ελευθερία έκφρασης και η δημοσιογραφική κριτική, προειδοποιώντας εναντίον μέτρων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε προληπτική λογοκρισία.
Αντίστοιχη θέση διατύπωσε η βουλευτής του Άλματος Λίτσα Δρουσιώτη, η οποία ζήτησε αποτελεσματικότερο μηχανισμό αντιμετώπισης του φαινομένου, επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι κάθε παρέμβαση πρέπει να είναι αναγκαία, αναλογική και να προστατεύει την ελευθερία της έκφρασης.
Το βασικό ζήτημα που αναδείχθηκε στη συνεδρία παραμένει, επομένως, διπλό: πώς μπορεί το κράτος να επεμβαίνει γρήγορα και αποτελεσματικά απέναντι σε απειλές, υποκίνηση βίας και παράνομη ρητορική μίσους, χωρίς ταυτόχρονα να δημιουργείται ένας μηχανισμός που περιορίζει τη νόμιμη δημόσια κριτική.
πηγή ΚΥΠΕ
