Ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός αλλάζει τον σχεδιασμό, την παραγωγή και την ανακύκλωση των οχημάτων – Στο 15% το ελάχιστο ανακυκλωμένο πλαστικό από το 2032 και στο 25% από το 2036
Νέους κανόνες για ολόκληρο τον κύκλο ζωής των οχημάτων, από τον σχεδιασμό και την κατασκευή μέχρι την απόσυρση, αποσυναρμολόγηση και ανακύκλωσή τους, εισάγει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1738, που αφορά την κυκλικότητα στον σχεδιασμό των οχημάτων και τη διαχείριση των οχημάτων στο τέλος της ζωής τους, δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ στις 24 Ιουλίου και τέθηκε σε ισχύ στις 13 Αυγούστου 2026. Οι περισσότερες διατάξεις του, ωστόσο, θα αρχίσουν να εφαρμόζονται από την 1η Σεπτεμβρίου 2028, με επιμέρους υποχρεώσεις να τίθενται σε εφαρμογή σταδιακά τα επόμενα χρόνια.
Υποχρεωτικό ανακυκλωμένο πλαστικό στα νέα οχήματα
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά το πλαστικό που χρησιμοποιείται στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Για κάθε νέο τύπο οχήματος που θα λαμβάνει έγκριση τύπου από την 1η Σεπτεμβρίου 2032, τουλάχιστον το 15% του πλαστικού κατά βάρος θα πρέπει να προέρχεται από ανακυκλωμένα πλαστικά απόβλητα μετά την κατανάλωση.
Από την 1η Σεπτεμβρίου 2036, το ελάχιστο ποσοστό αυξάνεται στο 25%.
Μάλιστα, τουλάχιστον το 20% του απαιτούμενου ανακυκλωμένου πλαστικού θα πρέπει να προέρχεται από οχήματα τέλους ζωής ή από εξαρτήματα και μέρη που έχουν αφαιρεθεί από οχήματα κατά τη διάρκεια της χρήσης τους, ενισχύοντας ουσιαστικά την «κλειστή» ανακύκλωση στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Τα αυτοκίνητα θα σχεδιάζονται για να αποσυναρμολογούνται
Οι νέοι κανόνες δεν αφορούν μόνο το υλικό από το οποίο κατασκευάζεται ένα αυτοκίνητο.
Οι κατασκευαστές θα πρέπει να σχεδιάζουν τα νέα οχήματα έτσι ώστε να διευκολύνεται η αφαίρεση, αντικατάσταση, επαναχρησιμοποίηση, ανακατασκευή και ανακύκλωση εξαρτημάτων όταν αυτά φτάσουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους.
Από το 2032, μεταξύ άλλων, ο σχεδιασμός νέων τύπων οχημάτων θα πρέπει να επιτρέπει την ευκολότερη και μη καταστροφική αφαίρεση και αντικατάσταση των μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων και των ηλεκτροκινητήρων, όπου αυτό προβλέπεται από τον Κανονισμό.
Από την 1η Σεπτεμβρίου 2029, οι κατασκευαστές θα έχουν επίσης υποχρέωση να παρέχουν στους διαχειριστές αποβλήτων και στους επαγγελματίες επισκευής συγκεκριμένες πληροφορίες που απαιτούνται για την ασφαλή αφαίρεση και αντικατάσταση κρίσιμων εξαρτημάτων.
Οι κατασκευαστές αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη
Σημαντική αλλαγή αποτελεί και η επέκταση της ευθύνης των αυτοκινητοβιομηχανιών όταν τα οχήματά τους μετατρέπονται σε απόβλητα.
Από την 1η Σεπτεμβρίου 2029 τίθεται σε εφαρμογή το σύστημα διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού, βάσει του οποίου οι κατασκευαστές θα έχουν οικονομικές και οργανωτικές υποχρεώσεις για τη συλλογή και κατάλληλη επεξεργασία των οχημάτων που έχουν διαθέσει στην αγορά όταν αυτά φτάσουν στο τέλος της ζωής τους.
Περισσότερα από έξι εκατομμύρια οχήματα κάθε χρόνο
Η αλλαγή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική λόγω του μεγέθους της ευρωπαϊκής αγοράς.
Περίπου 6,5 εκατομμύρια οχήματα καταγράφονται κάθε χρόνο στην Ευρώπη ως οχήματα τέλους ζωής, ενώ η αυτοκινητοβιομηχανία αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους καταναλωτές χάλυβα, αλουμινίου, χαλκού, πλαστικών και άλλων πρώτων υλών.
Παράλληλα, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου 3,5 εκατομμύρια οχήματα «εξαφανίζονται» κάθε χρόνο από τα ευρωπαϊκά μητρώα, καθώς είτε εξάγονται είτε αποσυναρμολογούνται ή απορρίπτονται εκτός των νόμιμων διαδικασιών.
Στόχος του νέου πλαισίου είναι επομένως να παραμένει μεγαλύτερο μέρος των πολύτιμων υλικών μέσα στην ευρωπαϊκή οικονομία και να επαναχρησιμοποιείται σε νέες παραγωγικές διαδικασίες.
Έρχονται στόχοι και για χάλυβα και αλουμίνιο
Ο Κανονισμός ανοίγει τον δρόμο και για υποχρεωτική χρήση ανακυκλωμένου χάλυβα και αλουμινίου στα νέα οχήματα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027 να αξιολογήσει τη διαθεσιμότητα και τη δυνατότητα χρήσης των συγκεκριμένων ανακυκλωμένων υλικών και έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2028 να καθορίσει, μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, τα ελάχιστα απαιτούμενα ποσοστά.
Η ημερομηνία εφαρμογής των υποχρεώσεων που θα καθοριστούν δεν θα μπορεί να είναι μεταγενέστερη από τις 14 Αυγούστου 2033.
Εξετάζεται επίσης σε μεταγενέστερο στάδιο η θέσπιση αντίστοιχων απαιτήσεων για μαγνήσιο και κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως νεοδύμιο, δυσπρόσιο, νικέλιο και κοβάλτιο.
Φρένο στα «μεταχειρισμένα» που είναι στην πραγματικότητα απόβλητα
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στις εξαγωγές παλαιών οχημάτων προς τρίτες χώρες.
Από την 1η Σεπτεμβρίου 2031, ένα μεταχειρισμένο όχημα θα μπορεί να εξαχθεί από την ΕΕ μόνο εφόσον δεν θεωρείται όχημα τέλους ζωής και είναι κατάλληλο για κυκλοφορία κατά την ημερομηνία υποβολής της δήλωσης εξαγωγής.
Για κάθε όχημα θα πρέπει να είναι διαθέσιμα στις τελωνειακές αρχές στοιχεία όπως ο αριθμός πλαισίου και δήλωση που επιβεβαιώνει ότι πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις.
Η ρύθμιση επιχειρεί να περιορίσει την πρακτική κατά την οποία οχήματα που ουσιαστικά αποτελούν απόβλητα εμφανίζονται ως μεταχειρισμένα και εξάγονται σε τρίτες χώρες, παρακάμπτοντας τους ευρωπαϊκούς κανόνες διαχείρισης αποβλήτων.
Ο νέος Κανονισμός μεταβάλλει έτσι σταδιακά ολόκληρη τη φιλοσοφία της αυτοκινητοβιομηχανίας: το όχημα δεν θα σχεδιάζεται μόνο με κριτήριο την παραγωγή και τη χρήση του, αλλά και με βάση τι θα συμβεί στα υλικά και τα εξαρτήματά του όταν πάψει να κυκλοφορεί.
