“Μεγάλωσε” καλλιτεχνικά σε μια εποχή που ο στίχος “πονούσε” θεατρικά, με καπνό, κιθάρες, έντονα βιντεοκλίπ και με φωνές που “έσπαγαν”.
Και αν σε μία πρόταση χριεάζονται τρεις λέξεις με “εισαγωγικα”, τότε η εποχή για την οποία μιλάμε είναι τα 80s.
Γράφει ο Νίκος Κατσαρός
Η εποχή που ήθελε ήρωες
Η Bonnie Tyler δεν ανήκε απλώς στα ’80s. Ήταν ένας από τους ήχους με τους οποίους τα ’80s θυμούνται τον εαυτό τους. Σε μια δεκαετία που όλα μεγάλωναν —τα μαλλιά, τα σακάκια, τα φώτα, τα βιντεοκλίπ, οι χειρονομίες, οι έρωτες— εκείνη απάντησε με μια φωνή δυνατή και σπασμένη (εντάξει, και με τα ξασμένα μαλλιά και τις βάτες).
Η Τyler τραγουδούσε σαν να είχε ήδη συμβεί η καταστροφή και το μόνο που έμενε ήταν να της δώσει μουσική μορφή. Κλασσικό παράδειγμα το πιο γνωστό της ίσως τραγούδι. Το Total Eclipse of the Heart.
Η Tyler πέθανε στα 75 της, σε νοσοκομείο στην Πορτογαλία, έπειτα από περίοδο προβλημάτων υγείας και μία χειρουργική επέμβαση έπειτα από την οποία έμεινε σε κώμα. Αυτό ήταν το τέλος μιας ζωής. Η ουσία της ίδιας αυτής ζωής είναι το αποτύπωμα μιας φωνής που επιβίωσε πέρα από τη μόδα που τη γέννησε.
Η βραχνάδα ως ταυτότητα
Η ιστορία λέει ότι η χαρακτηριστική βραχνάδα της φωνής της συνδέθηκε με επέμβαση στις φωνητικές χορδές στα μέσα της δεκαετίας του ’70. Θα μπορούσε να είχε θεωρηθεί ζημιά. Στην περίπτωσή της έγινε μία άσχετη συγκυρία που πέτυχε.
Γι αυτό ίσως η Bonnie Tyler δεν ακούστηκε ποτέ σαν «καθαρή» ποπ σταρ αλλά σαν άνθρωπος που κουβαλούσε σκόνη, δρόμο, καπνό και νύχτα.
Η φωνή της είχε κάτι από ροκ τραγουδίστρια, κάτι από country μπαλάντα, κάτι από μία ποπ έκδοση του Καζαντζίδη (επέτρεψέ μου την αδιόρατη σύγκριση), ενός ανθρώπου δηλαδή που τραγουδά για να αντέξει τον πόνο που κουβαλάνε οι στίχοι των τραγουδιών.
Στην κουλτούρα της εποχής, αυτό είχε σημασία. Τα ’80s ήταν γεμάτα κατασκευασμένη λάμψη. Η Tyler έφερε μέσα σε αυτή τη λάμψη μια συναισθηματική ρωγμή.
Όταν η ποπ έγινε γοτθικό θέατρο
Η μεγάλη της συνάντηση ήταν με τον Jim Steinman. Εκείνος είχε ήδη χτίσει τον δικό του κόσμο: τραγούδια σαν μικρές όπερες δρόμου, με πάθος, υπερβολή, καταστροφή και λύτρωση. Με την Tyler βρήκε τη φωνή που μπορούσε να μοιραστεί αυτό το βάρος χωρίς να γελοιοποιηθεί.
Το Total Eclipse of the Heart, γραμμένο και σε παραγωγή του Steinman, έγινε παγκόσμια επιτυχία και σημάδεψε την εικόνα της Tyler όσο λίγα τραγούδια σημάδεψαν έναν καλλιτέχνη. Το τραγούδι παραδόξως δεν γέρασε όπως γερνούν τα hits. Επανέρχεται κάθε φορά που η κουλτούρα θυμάται ότι χρειάζεται υπερβολή. Από τα memes και τις ρετρό λίστες μέχρι τα social media.
Κάποτε το λέγαμε power ballad. Σήμερα μπορούμε να το πούμε πολιτιστικό αντανακλαστικό: όταν θέλουμε να κάνουμε τον έρωτα, την απώλεια ή την ειρωνεία να ακουστούν τεράστια, επιστρέφουμε εκεί.
Η Ελληνική έρημος της Σοφίας Αρβανίτη
Για το ελληνικό κοινό, υπάρχει και μια άλλη, λιγότερο διεθνής αλλά πολύ χαρακτηριστική υποσημείωση: η συνεργασία της με τη Σοφία Αρβανίτη στο The Desert Is In Your Heart / Πεθαίνω στην Ερημιά, το 1992, σε μουσική Μιχάλη Ρακιντζή.
Δεν ήταν μια απλή «ξένη συμμετοχή» για κύρος. Ήταν μια στιγμή που έλεγε πολλά για την εποχή. Η ελληνική ποπ των αρχών του ’90 προσπαθούσε να κοιτάξει έξω, να φορέσει διεθνή ήχο, να βγει από το στενό δωμάτιο της εγχώριας παραγωγής. Και η Bonnie Tyler, με αυτή τη βραχνή, σχεδόν ερημική φωνή, ταίριαξε παράξενα καλά με ένα τραγούδι που ακουμπούσε σε rock και oriental στοιχεία.
Η συνεργασία με την Αρβανίτη παραμένει κάτι από την εποχή που η ελληνική ποπ ήθελε να ακούγεται μεγαλύτερη απ’ όσο ήταν.
Οι συνεργασίες που δείχνουν το εύρος της
Πέρα από την Αρβανίτη, τρεις συνεργασίες λένε πολλά για τη διαδρομή της Tyler.
Με τον Jim Steinman, βρήκε τον άνθρωπο που κατάλαβε ότι η φωνή της δεν χρειαζόταν απλά τραγούδια, χρειαζόταν θεατρικότητα.
Με τον Todd Rundgren, στο Loving You’s a Dirty Job but Somebody’s Gotta Do It, κινήθηκε ξανά σε εκείνο το μεγάλο, θεατρικό ροκ σύμπαν όπου η ερμηνεία είναι μία αναμέτρηση.
Με την Kareen Antonn, στις γαλλόφωνες επανεκτελέσεις του Total Eclipse of the Heart και του It’s a Heartache, απέδειξε ότι η φωνή της μπορούσε να λειτουργήσει το ίδιο αποτελεσματικά σε άλλη γλώσσα, άλλη αγορά και – το πιο δύσκολο – σε άλλη γενιά. Η εκδοχή Si demain… (Turn Around) έγινε μεγάλη επιτυχία στη Γαλλία και στη Βαλλονία, δείχνοντας ότι η Tyler δεν ήταν μόνο νοσταλγία των ’80s, αλλά υλικό που μπορούσε να επανενεργοποιηθεί.
Το αποτύπωμα που δεν χωρά σε χρονολόγιο
Τα συνηθισμένα αφιερώματα θα σταθούν στα γνωστά: γεννήθηκε, τραγούδησε, πέτυχε, βραβεύτηκε, πέθανε. Δεν είναι λάθος. Είναι απλώς λίγο φτωχό για μια καλλιτέχνιδα που έζησε κυρίως μέσα στον ήχο της.
Η Bonnie Tyler δεν άλλαξε τη μουσική όπως την αλλάζουν οι επαναστάτες. Δεν εφηύρε είδος. Η Τyler έδωσε πρόσωπο και φωνή σε μια εποχή που ήθελε το συναίσθημα μεγάλο, σχεδόν απενοχοποιημένα θεατρικό.
Γι’ αυτό κυρίως τη θυμόμαστε. Όχι επειδή όλα όσα είπε ήταν αριστουργήματα. Αλλά επειδή όσα πέτυχε, τα πέτυχε με τρόπο ανεξίτηλο και ιδιόμορφα καλλιτεχνικό. Η φωνή της δεν ήταν βελούδο. Ήταν γυαλόχαρτο. Και σε μια ποπ κουλτούρα που συχνά λειαίνει τα πάντα, αυτό ήταν άξιο προσοχής και αναφοράς.
