Η πρώτη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που απαγορεύει την πρόσβαση σε παιδιά κάτω των 15 ετών – Το σκεπτικό, οι αντιδράσεις και το μεγάλο ερώτημα: προστασία ή υπερβολικός περιορισμός;
Η Γαλλία έκανε ένα από τα πιο τολμηρά βήματα που έχει επιχειρηθεί ποτέ στην Ευρώπη απέναντι στις μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Με απόφαση που ενέκρινε το γαλλικό κοινοβούλιο, τα παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών δεν θα μπορούν πλέον να διαθέτουν λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μετατρέποντας τη χώρα στην πρώτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θεσπίζει μια τόσο αυστηρή απαγόρευση.
Η απόφαση εντάσσεται στη συνολικότερη στρατηγική του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν για τον περιορισμό της υπερβολικής έκθεσης των παιδιών στις οθόνες και για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων που, σύμφωνα με ολοένα και περισσότερες επιστημονικές μελέτες, έχουν τα κοινωνικά δίκτυα στην ψυχική υγεία των ανηλίκων.
Τι προβλέπει ο νέος νόμος
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι από την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, την 1η Σεπτεμβρίου, κανένα παιδί κάτω των 15 ετών δεν θα μπορεί να δημιουργεί νέο λογαριασμό σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Παράλληλα, οι εταιρείες θα έχουν προθεσμία τεσσάρων μηνών για να εντοπίσουν και να διαγράψουν τους ήδη υπάρχοντες λογαριασμούς που ανήκουν σε παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας.
Οι πλατφόρμες θα υποχρεωθούν να εφαρμόσουν αξιόπιστα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας, τα οποία θα εγκρίνονται από τη γαλλική Αρχή Προστασίας Δεδομένων. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι χωρίς αποτελεσματική πιστοποίηση ηλικίας οποιαδήποτε απαγόρευση θα παρέμενε θεωρητική και εύκολα παρακάμψιμη.
Η νομοθεσία δεν περιορίζεται μόνο στα social media. Περιλαμβάνει επίσης αυστηρότερους κανόνες για τη χρήση κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, επεκτείνοντας περιορισμούς που ήδη εφαρμόζονται στις μικρότερες βαθμίδες της εκπαίδευσης.
Γιατί η Γαλλία προχωρά σε ένα τόσο αυστηρό μέτρο
Η γαλλική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η σχέση των παιδιών με τις ψηφιακές πλατφόρμες έχει εξελιχθεί σε μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας.
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται οι αρχές, η συντριπτική πλειονότητα των Γάλλων εφήβων χρησιμοποιεί καθημερινά έξυπνο κινητό και αφιερώνει πολλές ώρες σε εφαρμογές όπως το TikTok, το Instagram, το Snapchat και άλλες αντίστοιχες υπηρεσίες. Οι ειδικοί συνδέουν τη συστηματική έκθεση με αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης, διαταραχών ύπνου, χαμηλής αυτοεκτίμησης, εθιστικής συμπεριφοράς αλλά και διαδικτυακού εκφοβισμού.
Ιδιαίτερη βαρύτητα απέκτησαν τα τελευταία χρόνια υποθέσεις αυτοκτονιών ανηλίκων και περιστατικά διαδικτυακής παρενόχλησης που συγκλόνισαν τη γαλλική κοινή γνώμη. Παράλληλα, οικογένειες έχουν κινηθεί νομικά κατά του TikTok, υποστηρίζοντας ότι οι αλγόριθμοι της πλατφόρμας προώθησαν επιβλαβές περιεχόμενο σε ευάλωτους εφήβους.
Για τον Εμανουέλ Μακρόν, η προστασία των παιδιών από τις αρνητικές συνέπειες του ψηφιακού περιβάλλοντος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της δεύτερης προεδρικής του θητείας.
Πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη
Το πιο δύσκολο κομμάτι του εγχειρήματος δεν είναι η ψήφιση του νόμου αλλά η εφαρμογή του.
Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας θα πρέπει να δημιουργήσουν αξιόπιστους μηχανισμούς πιστοποίησης της ηλικίας των χρηστών χωρίς να παραβιάζουν την ιδιωτικότητα των πολιτών. Η γαλλική κυβέρνηση εξετάζει διάφορες τεχνολογικές λύσεις, όπως συστήματα ψηφιακής ταυτότητας ή άλλες μορφές ασφαλούς επιβεβαίωσης ηλικίας.
Οι εταιρείες εμφανίζονται διατεθειμένες να συμμορφωθούν με τη νομοθεσία, ωστόσο επισημαίνουν ότι η υλοποίηση θα είναι ιδιαίτερα σύνθετη και θα απαιτήσει σημαντικές τεχνολογικές επενδύσεις.
Οι αντιδράσεις
Η νέα νομοθεσία έχει ήδη προκαλέσει έντονη συζήτηση.
Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι πρόκειται για μια αναγκαία παρέμβαση απέναντι σε πλατφόρμες που σχεδιάζονται με τρόπο ώστε να κρατούν τους χρήστες συνδεδεμένους όσο το δυνατόν περισσότερο, ακόμη και όταν πρόκειται για παιδιά.
Υποστηρίζουν ότι όπως υπάρχουν ηλικιακά όρια για την κατανάλωση αλκοόλ, την οδήγηση ή την πρόσβαση σε τυχερά παιχνίδια, έτσι πρέπει να υπάρχουν και όρια στην πρόσβαση σε ψηφιακά περιβάλλοντα που μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την ψυχική ανάπτυξη ενός παιδιού.
Από την άλλη πλευρά, οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων και ορισμένοι νομικοί εκφράζουν επιφυλάξεις. Επισημαίνουν ότι η πλήρης απαγόρευση μπορεί να είναι δυσανάλογη, να δημιουργήσει προβλήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων λόγω της υποχρεωτικής επαλήθευσης ηλικίας και τελικά να αποδειχθεί αναποτελεσματική, αφού πολλοί ανήλικοι ενδέχεται να παρακάμπτουν τους περιορισμούς χρησιμοποιώντας ψευδή στοιχεία ή τεχνολογικά μέσα όπως VPN.
Δεν αποκλείεται επίσης ο νόμος να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικών προσφυγών ή ελέγχου ως προς τη συμβατότητά του με το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις θεμελιώδεις ελευθερίες.
Η Ευρώπη παρακολουθεί
Η γαλλική πρωτοβουλία δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν τρόπους περιορισμού της πρόσβασης των ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα.
Η Αυστραλία αποτέλεσε την πρώτη χώρα παγκοσμίως που προχώρησε σε αντίστοιχη νομοθεσία, ενώ κράτη όπως η Ισπανία, η Δανία, η Ελλάδα και η Αυστρία εξετάζουν παρόμοια μέτρα. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναζητά κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας των παιδιών στο διαδίκτυο, γεγονός που σημαίνει ότι η γαλλική απόφαση ενδέχεται να λειτουργήσει ως «πιλότος» για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μια νέα εποχή στη σχέση παιδιών και διαδικτύου
Είτε τελικά αποδειχθεί πλήρως αποτελεσματική είτε όχι, η γαλλική απόφαση σηματοδοτεί μια ιστορική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη αντιμετωπίζουν τις ψηφιακές πλατφόρμες. Για πρώτη φορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αντιμετωπίζεται όχι απλώς ως ζήτημα προσωπικής επιλογής ή γονικής ευθύνης, αλλά ως θέμα δημόσιας πολιτικής και προστασίας της παιδικής ηλικίας.
Το αν το παράδειγμα της Γαλλίας θα αποτελέσει το πρώτο βήμα μιας ευρωπαϊκής τάσης ή θα προκαλέσει έντονες νομικές και πολιτικές συγκρούσεις, θα φανεί τους επόμενους μήνες. Το βέβαιο είναι ότι η συζήτηση γύρω από τα όρια της τεχνολογίας στην καθημερινότητα των παιδιών μόλις άρχισε.
