Με αφορμή την προβολή στους κινηματογράφους της βιογραφικής ταινίας «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή, η στήλη σκιαγραφεί εν συντομία το έργο του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξε μια μορφή που κινήθηκε διαρκώς πάνω σε μια λεπτή γραμμή: ανάμεσα στην ανάγκη για κοινωνική ανασυγκρότηση και στη σκληρή πραγματικότητα της εξουσίας. Ανέλαβε τη διακυβέρνηση ενός τόπου εξαντλημένου από τον πόλεμο, με διαλυμένη παραγωγή, αδύναμες κοινότητες και έναν λαό που είχε πληρώσει βαρύ τίμημα για την ανεξαρτησία του.
Η πολιτική του έδωσε προτεραιότητα στα στοιχειώδη: τροφή, διοίκηση, εκπαίδευση, κρατική συνοχή. Η εισαγωγή της πατάτας, η προσπάθεια οργάνωσης της αγροτικής παραγωγής, η ίδρυση σχολείων και διοικητικών δομών δεν ήταν απλώς τεχνικές παρεμβάσεις, αλλά κινήσεις επιβίωσης για τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Σε μια κοινωνία χωρίς συγκροτημένη αστική τάξη και με ισχυρά τοπικά συμφέροντα, το κράτος επιχειρήθηκε να λειτουργήσει ως ρυθμιστής και όχι ως λάφυρο.
Την ίδια στιγμή, η επιλογή της συγκεντρωτικής εξουσίας φανερώνει τα όρια αυτού του εγχειρήματος. Η αναστολή συνταγματικών διαδικασιών και η σύγκρουση με τοπικούς παράγοντες δεν ήταν τυχαία· εξέφραζαν τη σύγκρουση ανάμεσα στη συλλογική οργάνωση και στις παγιωμένες δομές ισχύος. Ο Καποδίστριας έβλεπε το κράτος ως εργαλείο διαμόρφωσης κοινωνίας και όχι ως αποτέλεσμα ευρείας κοινωνικής συναίνεσης, στοιχείο που γεννούσε αντιστάσεις αλλά και ρήγματα.
Στο διεθνές περιβάλλον της εποχής, η δράση του καθοριζόταν από τις εύθραυστες ισορροπίες των Μεγάλων Δυνάμεων. Η μακρά εμπειρία του στη διπλωματία τον έκανε να αντιλαμβάνεται την ανεξαρτησία όχι ως ρομαντική διακήρυξη, αλλά ως διαρκή διαπραγμάτευση ισχύος. Γι’ αυτό και επιδίωξε ένα κράτος ικανό να σταθεί, έστω ατελώς, απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις και τους μηχανισμούς εξάρτησης. Η επιλογή αυτή, όσο αναγκαία κι αν φαινόταν, απομάκρυνε μέρος της κοινωνίας από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Το έργο του αποκαλύπτει έτσι μια διαρκή ένταση: την προσπάθεια για κοινωνική τάξη και σχετική ισότητα σε συνθήκες βαθιάς ανισορροπίας. Η βίαιη διακοπή της διακυβέρνησής του δεν σήμανε μόνο το τέλος ενός προσώπου, αλλά και την απώλεια μιας δύσκολης, αντιφατικής δυνατότητας. Από τότε, το ελληνικό κράτος πορεύτηκε συχνά χωρίς σταθερό κοινωνικό προσανατολισμό, εγκλωβισμένο ανάμεσα στην εξωτερική εξάρτηση και στις εσωτερικές ανισότητες, κουβαλώντας ακόμη τα ανοιχτά ερωτήματα της πρώτης του συγκρότησης
Afentiko
