Το πόρισμα για το «Κράτος Μαφία» άνοιξε τον φάκελο. Η επόμενη ερώτηση όμως είναι ακόμη πιο δύσκολη: ποιος θα τον χειριστεί χωρίς να αφήσει νέες σκιές πάνω στους θεσμούς;
Η δημοσιοποίηση του πορίσματος για το «Κράτος Μαφία» δεν έκλεισε την υπόθεση. Αντίθετα, άνοιξε την πιο κρίσιμη φάση της: την επόμενη μέρα της διερεύνησης, εκεί όπου πλέον το βάρος δεν πέφτει στις πολιτικές ανακοινώσεις, αλλά στους θεσμούς που θα κληθούν να αποφασίσουν τι θα γίνει με τα ευρήματα.
Μετά τις πρώτες αντιδράσεις κομμάτων και κυβέρνησης, το πραγματικό νέο δεδομένο δεν είναι απλώς ότι υπάρχουν έντονες πολιτικές τοποθετήσεις. Αυτό ήταν αναμενόμενο. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι ότι γύρω από το πόρισμα διαμορφώνεται πλέον ένα θεσμικό δίλημμα υψηλής έντασης: θα χειριστεί την υπόθεση η Νομική Υπηρεσία, όπως προβλέπει η διαδικασία, ή θα υπάρξει διορισμός ανεξάρτητων ποινικών ανακριτών ώστε να αποφευχθεί κάθε υπόνοια σύγκρουσης συμφέροντος;
Ο φάκελος φεύγει από την Αρχή και πάει στο επόμενο στάδιο
Η Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς έδωσε στη δημοσιότητα λεπτομερή ανακοίνωση για την έρευνα που αφορά το βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη. Στην ανακοίνωση καταγράφονται πιθανά πρόσωπα και ενδεχόμενα ποινικά αδικήματα διαφθοράς, με τη διατύπωση να παραμένει κρίσιμη: δεν πρόκειται για δικαστική απόφαση, ούτε για απόδοση ενοχής.
Το υλικό της υπόθεσης είναι ογκώδες. Η έκθεση, μαζί με τα συνημμένα, ανέρχεται περίπου στις 3.000 σελίδες, ενώ η διερεύνηση περιλάμβανε 214 συνεδρίες και ακροάσεις, 150 μάρτυρες, τεκμήρια από 41 νομικά πρόσωπα και κυβερνητικά τμήματα και συνολικά 793 τεκμήρια.
Το επόμενο βήμα είναι η προώθηση της έκθεσης, του μαρτυρικού υλικού και της έκθεσης της Αρχής προς τον Γενικό Εισαγγελέα, ενώ το υλικό θα αποσταλεί και στον Έφορο Φορολογίας για τις δικές του ενέργειες.
Αυτό σημαίνει ότι η υπόθεση δεν βρίσκεται πλέον μόνο στη σφαίρα της δημόσιας συζήτησης. Μπαίνει σε φάση όπου θα κριθεί αν θα υπάρξει ποινική συνέχεια, φορολογική διερεύνηση ή και άλλες παράλληλες διαδικασίες.
Το κέντρο βάρους μεταφέρεται στη Νομική Υπηρεσία
Ο Γενικός Εισαγγελέας Γιώργος Σαββίδης ανέφερε ότι η Νομική Υπηρεσία δεν είχε ακόμη λάβει το πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς. Όταν αυτό παραληφθεί, θα μελετηθεί και θα ακολουθήσει ανακοίνωση εντός των ημερών.
Από μόνο του αυτό θα ήταν μια τυπική θεσμική εξέλιξη. Στη συγκεκριμένη όμως υπόθεση δεν είναι τόσο απλό.
Ο λόγος είναι ότι, από διαφορετικές πλευρές, τίθεται ήδη ζήτημα για το κατά πόσο ο Γενικός και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας μπορούν να έχουν ρόλο στην εποπτεία ή στον χειρισμό της υπόθεσης, λόγω της σύνδεσής τους με την προηγούμενη διακυβέρνηση Αναστασιάδη.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδόθηκαν, υπάρχουν σκέψεις ακόμη και για αυτοεξαίρεση του Γενικού και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα από τους χειρισμούς της υπόθεσης, χωρίς ωστόσο μέχρι στιγμής να υπάρχει επίσημη απόφαση.
Το παράδοξο: και ο Αναστασιάδης ζητά εξαίρεση Σαββίδη – Αγγελίδη
Το πιο ενδιαφέρον πολιτικά και θεσμικά στοιχείο της επόμενης μέρας είναι ότι το αίτημα για μη εμπλοκή των επικεφαλής της Νομικής Υπηρεσίας δεν προέρχεται μόνο από κόμματα ή από την πλευρά Δρουσιώτη.
Ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, αρνήθηκε κατηγορηματικά τα αποδιδόμενα αδικήματα και, στη δική του απάντηση, ζήτησε επίσης να εξαιρεθούν από την εποπτεία των ερευνών ο Γενικός και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας.
Πρόκειται για μια ιδιόμορφη σύγκλιση. Από τη μία, πολιτικοί αντίπαλοι και νομικοί κύκλοι ζητούν ανεξάρτητη διερεύνηση για να μην υπάρχει υπόνοια θεσμικής επιρροής. Από την άλλη, ο ίδιος ο βασικός ελεγχόμενος ζητά επίσης να μη χειριστούν την υπόθεση τα δύο πρόσωπα που βρίσκονται στην κορυφή της Νομικής Υπηρεσίας.
Για διαφορετικούς λόγους, διαφορετικές πλευρές καταλήγουν στο ίδιο πρακτικό σημείο: η υπόθεση δεν αντέχει ούτε την παραμικρή σκιά στον χειρισμό της.
Η πλευρά Δρουσιώτη ζητά ανεξάρτητους ανακριτές από το Υπουργικό
Η δικηγόρος του Μακάριου Δρουσιώτη έθεσε το θέμα ακόμη πιο έντονα, ζητώντας διορισμό ανεξάρτητων ποινικών ανακριτών από το Υπουργικό Συμβούλιο και όχι απλώς εσωτερικό χειρισμό εντός της Νομικής Υπηρεσίας.
Το επιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι ακόμη και μια πιθανή αυτοεξαίρεση του Γενικού και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα δεν αρκεί, εάν η υπόθεση παραμείνει σε λειτουργούς που βρίσκονται ιεραρχικά κάτω από αυτούς.
Εδώ βρίσκεται και το πιο ευαίσθητο θεσμικό σημείο: δεν αρκεί να υπάρξει έρευνα. Πρέπει η έρευνα να γίνει με τρόπο που να πείθει ότι είναι πραγματικά ανεξάρτητη, χωρίς διοικητικές ή ιεραρχικές εξαρτήσεις που θα επιτρέψουν σε οποιονδήποτε να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα.
Παγκύπριος Δικηγορικός: Σοβαρά ευρήματα, αλλά όχι προκαταβολική ενοχή
Σημαντική είναι και η παρέμβαση του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, ο οποίος ζητά να διερευνηθούν τα συμπεράσματα της Αρχής, επισημαίνοντας ότι τα ευρήματα εγείρουν σοβαρά ζητήματα χρηστής διοίκησης, λογοδοσίας και λειτουργίας των θεσμών.
Ο πρόεδρος του Συλλόγου, Μιχάλης Βορκάς, χαρακτήρισε τα ευρήματα συγκλονιστικά, κρατώντας όμως την κρίσιμη νομική γραμμή: το γεγονός ότι η έκθεση καταγράφει ενδεχόμενα αδικήματα δεν σημαίνει ότι αυτά έχουν αποδειχθεί ενώπιον Δικαστηρίου.
Παράλληλα, ο κ. Βορκάς άφησε ανοικτό και το ενδεχόμενο πειθαρχικής διερεύνησης για δικηγόρους ή δικηγορικά γραφεία που αναφέρονται στο πόρισμα, εφόσον κριθεί ότι υπάρχουν σχετικά ζητήματα.
Αυτό προσθέτει ακόμη μία διάσταση στην υπόθεση: πέρα από το ποινικό και το πολιτικό επίπεδο, μπορεί να ανοίξει και ζήτημα επαγγελματικής/πειθαρχικής ευθύνης.
Το φορολογικό σκέλος δεν είναι δευτερεύον
Η αποστολή του υλικού στον Έφορο Φορολογίας αποτελεί επίσης ουσιαστικό στοιχείο και όχι τυπική λεπτομέρεια.
Σε μια υπόθεση που αγγίζει πρόσωπα, εταιρείες, οικονομικές διαδρομές και ενδεχόμενα αδικήματα διαφθοράς, το φορολογικό σκέλος μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο. Η ποινική διάσταση είναι η πιο βαριά πολιτικά, αλλά η φορολογική διερεύνηση μπορεί να φωτίσει διαδρομές χρήματος, δηλώσεις, εταιρικές σχέσεις και πιθανές παραλείψεις.
Γι’ αυτό και η επόμενη μέρα δεν αφορά μόνο τη Νομική Υπηρεσία. Αφορά και το κατά πόσο άλλες αρμόδιες υπηρεσίες θα κινηθούν γρήγορα και ουσιαστικά.
Η υπόθεση Focus και η ανάγκη για ακριβή διατύπωση
Ένα από τα σημεία που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή είναι η υπόθεση Focus. Σύμφωνα με αναλυτικές αναφορές, δεν τεκμηριώθηκε ότι συγκεκριμένο ποσό κατέληξε σε προσωπικούς λογαριασμούς του Νίκου Αναστασιάδη.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το πόρισμα δεν καταγράφει άλλα ζητήματα ή άλλα ενδεχόμενα αδικήματα. Η διάκριση είναι σημαντική, διότι σε τέτοιες υποθέσεις η υπερβολή μπορεί να οδηγήσει είτε σε παραπλάνηση είτε σε εύκολη αποδόμηση ολόκληρου του ρεπορτάζ.
Η σωστή δημοσιογραφική γραμμή είναι καθαρή: το πόρισμα καταγράφει ενδεχόμενα αδικήματα και πιθανά εμπλεκόμενα πρόσωπα, όχι δικαστικές καταδίκες.
Το πολιτικό σύστημα πιέζει, αλλά η υπόθεση πλέον ξεπερνά τις ανακοινώσεις
Τα κόμματα έχουν ήδη τοποθετηθεί. Άλλα με θεσμική γλώσσα, άλλα με σκληρή πολιτική επίθεση. Το κοινό σημείο είναι η απαίτηση για πλήρη διερεύνηση.
Όμως το θέμα δεν μπορεί να μείνει στο επίπεδο των ανακοινώσεων. Αν περιοριστεί εκεί, θα καταλήξει να γίνει ακόμη ένας κύκλος πολιτικής αντιπαράθεσης, με κάθε πλευρά να διαβάζει το πόρισμα όπως τη βολεύει.
Το πραγματικό ερώτημα είναι πρακτικό και θεσμικό:
θα υπάρξει έρευνα που να μπορεί να σταθεί απέναντι στην κοινωνία χωρίς να αμφισβητηθεί από την πρώτη μέρα;
Αν η απάντηση είναι ναι, τότε η υπόθεση μπαίνει σε ουσιαστική φάση. Αν η απάντηση είναι όχι, τότε το πόρισμα κινδυνεύει να προστεθεί στη μακρά λίστα υποθέσεων που άφησαν περισσότερες σκιές από απαντήσεις.
Η επόμενη κίνηση θα κρίνει και την αξιοπιστία των θεσμών
Η υπόθεση «Κράτος Μαφία» δεν είναι πλέον μόνο υπόθεση ενός βιβλίου, ενός συγγραφέα ή ενός τέως Προέδρου. Έχει εξελιχθεί σε τεστ για το πώς το κράτος χειρίζεται υποθέσεις που αγγίζουν την κορυφή της εξουσίας.
Το πόρισμα έβαλε τα δεδομένα στο τραπέζι. Η Νομική Υπηρεσία αναμένεται να το παραλάβει και να ανακοινώσει τα επόμενα βήματα. Ο τέως Πρόεδρος αρνείται τα αδικήματα και ζητά εξαίρεση των επικεφαλής της Νομικής Υπηρεσίας. Η πλευρά Δρουσιώτη ζητά ανεξάρτητους ανακριτές. Ο Δικηγορικός Σύλλογος ζητά διερεύνηση με σεβασμό στο τεκμήριο της αθωότητας. Τα κόμματα πιέζουν για πλήρη διαλεύκανση.
Το κρίσιμο πλέον δεν είναι να ειπωθεί ξανά ότι «όλα πρέπει να διερευνηθούν». Αυτό το λένε σχεδόν όλοι.
Το κρίσιμο είναι πώς θα διερευνηθούν, από ποιους και με ποιες εγγυήσεις ανεξαρτησίας.
Γιατί σε μια υπόθεση που αφορά ενδεχόμενη διαφθορά στην κορυφή της πολιτικής και θεσμικής ζωής, η διαδικασία δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι η ίδια η ουσία.
