Γράφει ο Νίκος Κατσαρός
Τα στοιχεία της Eurostat είναι μάλλον άβολα: το 2025 μόλις το 9,8% των πολιτών στην Ελλάδα και το 19,1% στην Κύπρο δήλωσαν ότι επιχείρησαν να επαληθεύσουν πληροφορίες που βρήκαν στο διαδίκτυο. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν 29,2%.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι υπόλοιποι πιστεύουν οτιδήποτε περνά μπροστά από την οθόνη τους. Σημαίνει, όμως το να επαληθεύσουμε ότι διαβάζουμε δεν είναι από τα σπορ που εξασκούμε.
Και δηλαδή τι κάνουμε; Εξίσου άβολο αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας:
Διαβάζουμε τον τίτλο, ΔΕΝ διαβάσουμε το κείμενο, κοιτάζουμε ποιος το ανέβασε, αποφασίζουμε αν ανήκει στη δική μας “μεριά”, οπότε ΑΝ συμφωνεί μαζί μας, το κοινοποιούμε. Αν διαφωνεί, το καταγγέλλουμε.
Η αλήθεια δεν χρειάζεται αποδείξεις. Χρειάζεται κεφαλαία γράμματα με θαυμαστικά, μια άσχετη με το γεγονός φωτογραφία και μερικές θυμωμένες φατσούλες.
Ο μέσος χρήστης δεν ψάχνει τι είναι αλήθεια και δεν τον απασχολεί. Ψάχνουμε κάποιον να μας πει ότι είχαμε εξαρχής δίκιο. Και ο αλγόριθμος, εξυπηρετικότατος καθώς είναι, φροντίζει να μας γεμίσει την οθόνη με ανθρώπους που σκέφτονται ακριβώς εμάς. Θα μας δώσει πέντε ακόμη παρόμοιες αναρτήσεις και εμείς το μεταφράζουμε σε: «Ορίστε, όλοι το λένε».
Δέκα δεικτικά σχόλια γίνονται «η κοινωνία βράζει» και ένα – ίσως και αμφιλεγόμενο – βίντεο γίνεται αδιάσειστη απόδειξη.
Σε Ελλάδα και Κύπρο δε, διαθέτουμε και ένα δικό μας, εθνικό πλεονέκτημα: την παντογνωσία του καφενείου. Απλά τώρα την διαθέτουμε και σε ψηφιακή έκδοση. Εκείνος που παλιά «είχε έναν ξάδελφο μέσα στα πράγματα», σήμερα έχει σελίδα, έχει ένα podcast και έναν ψιλοπετυχημένο λογαριασμό στο TikTok. Η φήμη γίνεται είδηση.
Και δεν φταίει μόνο ο χρήστης. Τα Μέσα ενημέρωσης, οι πολιτικοί και οι ανώνυμες σελίδες με τα επώνυμα άρθρα ανταγωνίζονται για το ίδιο ανυπόμονο δάχτυλο. Όμως το να κρυβόμαστε πίσω από το «μας κοροϊδεύουν» είναι συχνά μια βολική δικαιολογία. Διότι ο έλεγχος για εκείνο που μόλις διαβάσαμε απαιτεί χρόνο και εμείς δεν διαθέτουμε τέτοιον. Ενώ η αγανάκτηση προσφέρεται αμέσως και δεν θέλει ούτε κόπο, ούτε χρόνο.
Η δημοκρατία που ευαγγελιζόμαστε δεν αρρωσταίνει μόνο όταν φιμώνεται η αλήθεια. Αρρωσταίνει και όταν η αλήθεια μάς φαίνεται βαρετή και το ψέμα εξαιρετικά γοητευτικό και διασκεδαστικό.
Σε μια κοινωνία που μάθαμε εσχάτως να απολυμαίνουμε τα χέρια μας αλλά όχι και τις πληροφορίες που καταπίνουμε, η παραπληροφόρηση δεν είναι ακριβώς ατύχημα.
Είναι αυτό που θέλει και το μυαλό και ο κώλος μας.
