Είδα ΚΑΙ εγώ τον Καποδίστρια του Σμαραγδή.
Αυτή είναι η κινηματογραφική δήλωση των ημερών.
Γράφει ο Παπα – Ράτσης
Είδα τον Καποδίστρια του Σμαραγδή (επαναλαμβάνω) και είμαι πλέον σε θέση να πω και εγώ να πω ένα κοντό μου και ένα μακρύ μου για την ταινία ξεκινώντας από το καθαρά κινηματογραφικό κομμάτι.
Απαραίτητη υποσημείωση: ότι ακολουθεί είναι η γνώμη ενός θεατή και όχι ενός κριτικού κινηματογράφου.
Ο Καποδίστριας και το σινεμά
Ας το πούμε καθαρά: ο Σμαραγδής ξέρει να στήνει μία «μεγάλη» ταινία. Και αυτό ξεκινά από την επιλογή του προσώπου. Όπως έκανε και με τον Καζαντζάκη και με τον Ελ Γκρέκο, όπως κάνει και τώρα με τον Καποδίστρια.
Μοιάζει να τον απασχολεί το κάδρο του να έχει κύρος, οι μουσικές να σηκώνουν σημαίες και λάβαρα και να «βάζει» τους ηθοποιούς – πρωταγωνιστές (εν προκειμένω τον τίμιο Αντώνη Μυριαγκό) να συνδιαλέγονται περισσότερο με το βλέμμα παρά με το στόμα. Έτσι γράφεται σωστά το δέος.
Το πρόσωπο της ιστορίας ήταν «πιασάρικο». Ένας Έλληνας που μπορεί να εκτινάξει την …ελληνικότητά μας. Το υλικό εξαιρετικό: Ένας ευρωπαϊκής εμβέλειας διπλωμάτης, πολύ πολιτική ίντριγκα, μία Επανάσταση, η άφιξη του στην Ελλάδα, η μοιραία κορύφωση. Όλα όσα προσφέρονται για σινεμά που μπορεί να σαρώσει, ΑΝ το χειριστείς με δραματουργική μαεστρία. Αυτό κι αν ξέρει να το κάνει ο Σμαραγδής.
Αλλά: μοιραία έρχονται και τα «αλλά».
Αυτή είναι άλλη μία ταινία που παίρνει μία βιογραφία και την μετατρέπει σε αγιογραφία και δοξαστικό ύμνο. Και όταν μια ταινία επιλέγει το ύφος του ύμνου κινδυνεύει από την ταμπέλα του γραφικού. Ειδικά στο κομμάτι που ο σκηνοθέτης επιλέγει ο πρωταγωνιστή να μιλάει πιο συχνά με αγγέλους και υπερφυσικά όντα απ ότι με τους ανθρώπους που τον περιτριγυρίζουν. Η ταινία θυσιάζεται στο βωμό της κινηματογραφικής αποτελεσματικότητας και ο Σμαραγδής ξέρει σε ποιους απευθύνεται, ποιοι είναι εκείνοι που θα του δώσουν τα πολυπόθητα εισιτήρια για τον στόχο: «τεράστια εισπρακτική επιτυχία» και ξέρει ότι ο κόσμος προτείνει σε άλλο κόσμο να την δει με όπλο το συναίσθημα. Και εκεί είναι που τους κάνει σμπαράλια.
Με το γνωστό κόστος όμως. Εκείνο της ιστορικής ανακολουθίας.
Ο Καποδίστριας και η ..Ιστορία.
Το δεύτερο «μέτωπο» λοιπόν είναι και το πιο θορυβώδες: η ιστορική ανακολουθία, οι ανακρίβειες και η «βολική» δραματοποίηση για να γίνει η ταινία αρεστή.
Και δεν μιλάμε για το αναπόφευκτο συμπύκνωμα ελέω της γλώσσας της τέχνης (κανείς δεν ζήτησε υποσημειώσεις σε κάθε σκηνή). Μιλάμε για ιστορική παραποίηση που μετατρέπουν το ιστορικό πρόσωπο στον μύθο που θέλουμε να πιστέψουμε σήμερα ότι υπήρξε.
Ακόμη και στα πιο απλά διαπιστώνεις την ανακρίβεια: Ο Καποδίστριας ΔΕΝ έφτιαξε το σύνταγμα της Ελβετίας, ο Καποδίστριας ΔΕΝ είχε ήταν ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της Φιλικής Εταιρίας, ο Καποδίστριας δεν έσωσε καμία Γαλλία. Διότι προφανώς πρέπει να συζητάμε τα προφανή: Άλλο πράγμα είναι η ιστορία και άλλο η ιστορία που θα θέλαμε να είναι ή εκείνη που διαστρεβλωμένη διδασκόμαστε.
Το ζήτημα δεν είναι ότι ο Καποδίστριας «αξίζει τιμές». Το ζήτημα είναι ότι, όταν τον κάνεις άγιο, τον μικραίνεις: του αφαιρείς τις αντιφάσεις που τον κάνουν ιστορικό πρόσωπο. Όπως έγραψε και η Εφημερίδα των Συντακτών: η ταινία αδικεί τον Καποδίστρια ως πολιτικό και ως άνθρωπο, διότι υπηρετεί περισσότερο την ανάγκη μας να εξιδανικεύουμε παρά να κατανοούμε.
Και μέσα σε αυτό το κλίμα, δεν είναι καθόλου τυχαίο το ότι οι συζητήσεις που προκύπτουν μεταφέρονται από το «πώς είναι ως ταινία» στο «τι εξυπηρετεί ως αφήγημα».
Συπέρασμα
Ο «Καποδίστριας» έχει την κατασκευή και την φιλοδοξία μιας μεγάλης κινηματογραφικής βιογραφίας (και μίας μεγάλης εμπορικής επιτυχίας), αλλά συχνά προτιμά την ευκολία της εξύψωσης — και την αποδοχή του κοινού από την ειλικρίνεια απέναντι στην Ιστορία. Πράγμα που είδαμε και στον Καζαντζάκη τον οποίο ο Σμαραγδής τον παρουσίασε σαν έναν ιδιαιτέρως θρήσκο άνθρωπο. Γελάει και ο Βούδας.
Έτσι κάπως γεννιέται και ο διχασμός:
Άλλοι βλέπουν μία ταινία. Άλλοι βλέπουν επιχείρημα και απώτερο σκοπό.
Και, δυστυχώς, η ίδια η ταινία μοιάζει να θέλει περισσότερο το δεύτερο.
