Υπάρχουν μουσικές που τις ακούς. Και υπάρχουν μουσικές που εισπράττουν την προσοχή σου και την επιστρέφουν. Η τζαζ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν ζητά απλώς να την ακούσεις· ζητά να συμμετέχεις. Να μπεις στον ρυθμό της, να χαθείς στις σιωπές της, να ακολουθήσεις έναν αυτοσχεδιασμό που δεν ξέρει ούτε ο ίδιος πού θα καταλήξει.
Η σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Τζαζ δεν είναι μια ακόμη επέτειος.
Είναι αφορμή να θυμηθούμε πως συνέβη κάποτε η ελευθερία να αποκτήσει έναν ήχο που να μεταφράζεται σε ταυτότητά της.
Από τη Νέα Ορλεάνη στον πλανήτη
Η τζαζ γεννήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, κυρίως στη Νέα Ορλεάνη των ΗΠΑ. Εκεί όπου συναντήθηκαν οι αφρικανικοί ρυθμοί, τα blues, τα spirituals, το ragtime και οι ευρωπαϊκές μπάντες πνευστών.
Δεν ήταν “καθαρόαιμο” είδος. Ήταν ένα μουσικό κράμα, μια ανάγκη έκφρασης ανθρώπων που κουβαλούσαν πόνο, καταπίεση, αλλά και τρομερή δημιουργικότητα.
Με τα χρόνια πέρασε από το swing των μεγάλων ορχηστρών, στο πιο απαιτητικό bebop, στη cool jazz, στο fusion, μέχρι και στις σύγχρονες μορφές της που συνομιλούν με ηλεκτρονικούς ήχους και hip hop.
Με λίγα λόγια; Η τζαζ δεν έμεινε ποτέ ακίνητη. Και μάλλον αυτό είναι το νόημά της και ο προορισμός της.
Οι άνθρωποι που της έδωσαν πρόσωπο
Louis Armstrong – Το χαμόγελο που άλλαξε την τρομπέτα
Ο άνθρωπος που έκανε την τζαζ παγκόσμια γλώσσα. Με τη χαρακτηριστική φωνή και την τρομπέτα του, έφερε το προσωπικό σόλο στο προσκήνιο.
Duke Ellington – Ο αρχιτέκτονας του swing
Συνθέτης, πιανίστας και ηγέτης ορχήστρας. Έδειξε ότι η τζαζ μπορεί να είναι και υψηλή σύνθεση, όχι μόνο νυχτερινό ξέσπασμα.
Charlie Parker – Ο εγκέφαλος του bebop
Γρήγορος, πολύπλοκος, επαναστατικός. Ο Parker άλλαξε τη γλώσσα της τζαζ τόσο βαθιά, που πολλοί χρειάστηκαν χρόνια για να τον ακολουθήσουν.
Miles Davis – Ο άνθρωπος που άλλαζε εποχές
Λίγοι καλλιτέχνες ανανέωσαν τόσες φορές τον εαυτό τους. Από την cool jazz μέχρι το fusion, ο Miles πάντα βρισκόταν μπροστά.
Πέντε δίσκοι που δεν γίνεται να λείπουν από μία Jazz συλλογή που σέβεται τον εαυτό της
Δεν θα πω ψέματα, παρ’ όλο που την εκτιμώ πολύ δεν την γνωρίζω αρκετά για να προτείνω εγώ μία σημαντική πεντάδα από jazz αλμπουμ. Οπότε αυτό το έκανα με τη βοήθεια του φίλου μου του Προκόπη, ο οποίος αγαπάει την Jazz όσο εγώ αγαπάω το προφιτερόλ χωρίς θερμίδες. Και αυτή είναι η πεντάδα που επέλεξε ο Προκόπης για μένα και κατ’ επέκταση για σας:
1. Kind of Blue – Miles Davis (1959)
Ίσως το πιο διάσημο jazz album όλων των εποχών. Ατμοσφαιρικό, κομψό, διαχρονικό.
2. A Love Supreme – John Coltrane (1965)
Πνευματικό, έντονο, σχεδόν τελετουργικό έργο.
3. Time Out – Dave Brubeck Quartet (1959)
Με το θρυλικό Take Five, έφερε περίεργους ρυθμούς στο mainstream.
4. Ellington at Newport – Duke Ellington (1956)
Η μεγάλη επιστροφή ενός γίγαντα, μπροστά σε εκστασιασμένο κοινό.
5. Head Hunters – Herbie Hancock (1973)
Τζαζ που μπήκε στην ηλεκτρική εποχή και μίλησε με funk.
Η σκιά της πάνω σε όλη τη μουσική
Χωρίς την τζαζ, δύσκολα θα είχαμε τη μουσική όπως τη γνωρίζουμε. Επηρέασε το rock, το soul, το funk, το hip hop, ακόμα και την ποπ.
Ο αυτοσχεδιασμός της πέρασε στις κιθάρες του rock. Οι αρμονίες της μπήκαν στη soul και την R&B. Τα breaks και τα samples της έγιναν υλικό για τους hip hop παραγωγούς.
Με άλλα λόγια: η τζαζ δεν έμεινε μόνο στην τζαζ. Μπορεί να είναι λιγότερο δημοφιλής από πολλά άλλα είδη, αλλά είναι από τα πιο επιδραστικά είδη για τα άλλα …είδη.
Δύο ιστορίες που λένε πολλά
Όταν το κοινό σηκώθηκε όρθιο
Στο Newport Jazz Festival του 1956, το σόλο του σαξοφωνίστα Paul Gonsalves με την ορχήστρα του Ellington ξεσήκωσε τόσο πολύ το κοινό, που πολλοί άρχισαν να χορεύουν αυθόρμητα και για πολύ ώρα. Η συναυλία έμεινε στην ιστορία σαν η πιο επιδραστική ίσως Jazz συναυλία ενώ παράλληλα αναβίωσε την καριέρα του Ellington.
Όταν η NASA πήρε τζαζ στο διάστημα
Το τραγούδι “Johnny B. Goode” του Chuck Berry μπήκε στον χρυσό δίσκο των Voyager, αλλά μαζί ταξίδεψαν και ηχογραφήσεις με ισχυρές τζαζ επιρροές από την αμερικανική μουσική παράδοση. Γιατί όταν θέλεις να στείλεις τον ήχο της Γης στο σύμπαν, πως να αφήσεις απ’ έξω την τζαζ;
Και τελικά γιατί αντέχει;
Ίσως επειδή η τζαζ δεν υπόσχεται τελειότητα. Υπόσχεται στιγμές. Εκείνο το μοναδικό λεπτό που γεννιέται μπροστά σου και δεν θα ξαναπαιχτεί ποτέ ίδιο.
Σε έναν κόσμο γεμάτο copy-paste, αυτό εξακολουθεί να είναι επαναστατικό.
Νίκος Κατσαρός
