Κάποτε το facebook δεν ήταν απλώς ένα κοινωνικό δίκτυο. Ήταν το ίδιο το διαδίκτυο για εκατομμύρια ανθρώπους. Εκεί οργανώνονταν οι παρέες, χτίζονταν πολιτικές καμπάνιες, γεννιούνταν media brands και διαμορφωνόταν η καθημερινή ειδησεογραφία. Σήμερα όμως, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά τη δημιουργία του, το άλλοτε πανίσχυρο δημιούργημα του Mark Zuckerberg μοιάζει να περνά σε μια νέα, πιο δύσκολη φάση: τη φάση της φθοράς.
Η εικόνα της Meta παραμένει εξωτερικά ισχυρή. Τα οικονομικά αποτελέσματα συνεχίζουν να εντυπωσιάζουν, τα διαφημιστικά έσοδα παραμένουν τεράστια και οι πλατφόρμες της εταιρείας εξακολουθούν να αριθμούν δισεκατομμύρια χρήστες. Όμως πίσω από τους αριθμούς, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το Facebook δεν αποτελεί πλέον το «κέντρο βάρους» της ψηφιακής ζωής των νεότερων γενιών. Η εποχή που καθόριζε μόνο του τις παγκόσμιες τάσεις φαίνεται να ανήκει στο παρελθόν.
Οι νέοι χρήστες στρέφονται όλο και περισσότερο σε πλατφόρμες που βασίζονται στο βίντεο, στην ταχύτητα και στην προσωποποιημένη εμπειρία. Το TikTok άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνεται το περιεχόμενο, ενώ εφαρμογές όπως το Instagram και το WhatsApp, ειρωνικά, επίσης ιδιοκτησίας της Meta, απορροφούν πλέον μεγάλο μέρος της καθημερινής δραστηριότητας που παλαιότερα συγκεντρωνόταν στο Facebook. Ο ίδιος ο Zuckerberg έχει παραδεχτεί εμμέσως ότι το παραδοσιακό μοντέλο των social media αλλάζει δραστικά.
Την ίδια στιγμή, η Meta προσπαθεί να μετατρέψει την τεχνητή νοημοσύνη στο νέο μεγάλο της αφήγημα. Η εταιρεία επενδύει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε υποδομές AI, data centers και νέες τεχνολογίες, σε μια προσπάθεια να μη βρεθεί πίσω από ανταγωνιστές όπως η Google και η Microsoft. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική συνοδεύεται από τεράστιο οικονομικό κόστος και αυξανόμενη ανησυχία των επενδυτών. Μόλις τις τελευταίες εβδομάδες, η Meta αύξησε ακόμη περισσότερο τις προβλέψεις δαπανών της για την AI, προκαλώντας πιέσεις στη μετοχή της και έντονο προβληματισμό στις αγορές.
Το πιο εντυπωσιακό, πάντως, είναι ότι η εταιρεία μοιάζει να αλλάζει κατεύθυνση κάθε λίγα χρόνια αναζητώντας το επόμενο «ιερό δισκοπότηρο». Πρώτα ήταν το mobile revolution, μετά τα short videos, ακολούθησε το metaverse και τώρα η τεχνητή νοημοσύνη. Το metaverse, μάλιστα, παρουσιάστηκε πριν λίγα χρόνια ως το μέλλον της ανθρώπινης επικοινωνίας. Ο Zuckerberg επένδυσε τεράστια ποσά, μετονόμασε ολόκληρη την εταιρεία σε Meta και επιχείρησε να πείσει τον κόσμο ότι η εικονική πραγματικότητα θα αντικαθιστούσε το σημερινό διαδίκτυο. Το αποτέλεσμα, όμως, αποδείχθηκε πολύ πιο περιορισμένο από τις προσδοκίες. Οι απώλειες ξεπέρασαν τα 70 δισεκατομμύρια δολάρια και πλέον η εταιρεία φαίνεται να περιορίζει σημαντικά τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Παράλληλα, το Facebook κουβαλά πλέον και ένα βαρύ ιστορικό κρίσεων. Από το σκάνδαλο της Facebook–Cambridge Analytica data scandal μέχρι τις κατηγορίες για παραπληροφόρηση, χειραγώγηση περιεχομένου και επιπτώσεις στην ψυχική υγεία ανηλίκων, η εικόνα της εταιρείας έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα. Σε αρκετές χώρες εντείνονται οι νομικές και πολιτικές πιέσεις προς τη Meta, ενώ πληθαίνουν και οι φωνές που ζητούν αυστηρότερο έλεγχο των αλγορίθμων και της λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σταδιακή απομάκρυνση της ειδησεογραφίας από το Facebook. Έρευνες καταγράφουν μεγάλη μείωση της προβολής ειδησεογραφικού περιεχομένου στην πλατφόρμα τα τελευταία χρόνια, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τόσο τα media όσο και τη δημόσια συζήτηση. Το Facebook φαίνεται να επιλέγει πλέον περισσότερο ψυχαγωγικό και «ελαφρύ» περιεχόμενο, περιορίζοντας τον ρόλο του ως βασικού εργαλείου ενημέρωσης.
Παρά τα προβλήματα, θα ήταν πρόωρο να μιλήσει κανείς για κατάρρευση της Meta. Η εταιρεία παραμένει οικονομικά πανίσχυρη και εξακολουθεί να επηρεάζει βαθιά την παγκόσμια ψηφιακή οικονομία. Ωστόσο, το ερώτημα που πλανάται πλέον είναι διαφορετικό: μπορεί το Facebook να ξαναγίνει πολιτισμικά και κοινωνικά «αναγκαίο» για τις νέες γενιές ή έχει ήδη μετατραπεί σε μια πλατφόρμα που απλώς επιβιώνει χάρη στη συνήθεια και στη μαζικότητα των παλαιότερων χρηστών;
Ίσως τελικά το μεγαλύτερο πρόβλημα του Zuckerberg να μην είναι ο ανταγωνισμός. Είναι το γεγονός ότι το διαδίκτυο αλλάζει πιο γρήγορα απ’ όσο μπορεί πλέον να το ακολουθήσει η ίδια η αυτοκρατορία που κάποτε το καθόριζε.
