Γράφει ο Παπα – Ράτσης
Η μικρότερη μονάδα μέτρησης του χρόνου είναι απ’ όταν ακούσεις στις ειδήσεις: «πόλεμος», «ανάφλεξη», «Μέση Ανατολή», μέχρι ο υπεύθυνος του πρατηρίου να αλλάξει τιμές στον πίνακα. Με μια ταχύτητα σχεδόν συγκινητική. Δεν χρειάζονται υπολογισμοί, αναλύσεις και αξιολόγηση. Απλά να ακουστεί η λέξη πόλεμος.
Από την άλλη μεριά της ταμειακής μηχανής που αγκομαχά, ο πολίτης καλείται πάλι να παίξει τον ρόλο του γνωστού κομπάρσου:
Πλήρωνε και μη ρωτάς πολλά.
Διότι η αγορά δεν περιμένει να δει την πραγματική επίπτωση. Δεν κάθεται να μετρήσει τη ζημιά, να αξιολογήσει τη διάρκεια, να ζυγίσει τα δεδομένα.
Προεξοφλεί τον φόβο. Και μετά τον τιμολογεί.
Όχι την κρίση. Τον πανικό της κρίσης.
Και για να είμαστε δίκαιοι: ναι, ένας πόλεμος στην περιοχή της Μέσης Ανατολής επηρεάζει πράγματι την ενέργεια. Το Στενό του Ορμούζ παραμένει νευραλγικό πέρασμα για σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG, άρα η ανησυχία δεν είναι φανταστική. Το πρόβλημα είναι ότι η αγορά έχει ένα ταλέντο σχεδόν καλλιτεχνικό: παίρνει μια πραγματική απειλή και τη μετατρέπει σε γενικευμένη ευκαιρία ανατίμησης.
Δηλαδή: Άλλο η πραγματική επίπτωση του πολέμου και άλλο η επίδραση του πολέμου πάνω στην τιμή.
Γιατί το βαρέλι μπορεί να ανεβαίνει από τα 93 στα 117 δολάρια μέσα σε μια μέρα και μετά να ξαναπέφτει πιο κάτω, όμως στην αντλία το «πάνω» φτάνει αστραπιαία, ενώ το «κάτω» έρχεται με τη χάρη δημόσιας υπηρεσίας του ‘87. Στην Κύπρο ήδη καταγράφονται αυξήσεις σχεδόν 8 σεντ το λίτρο μέσα σε λίγες ημέρες (γράφω μεσημέρι Τετάρτης 11 Μαρτίου) και προαναγγέλλονται κι άλλες.
Μικρό το νούμερο στο χαρτί, θα πει κάποιος. Μέχρι να θυμηθεί ότι από το καύσιμο τρέφεται όλη η αλυσίδα.
Δεν ακριβαίνει μόνο το γέμισμα του αυτοκινήτου.
Ακριβαίνει η μετακίνηση προς τη δουλειά, η διανομή του ψωμιού, το κόστος του ράφιου, το πιάτο, το σχολικό δρομολόγιο, η μικρή επιχείρηση που ήδη μετράει κέρματα πριν ανάψει τα φώτα.
«Διεθνές φαινόμενο» είναι το βασικό μας άλλοθι.
Που είναι.
Αλλά το ερώτημα δεν είναι αν είναι διεθνές.
Το ερώτημα είναι γιατί σε κάθε διεθνές φαινόμενο ο μηχανισμός μετακύλισης δουλεύει σαν ελβετικό ρολόι μόνο προς μία κατεύθυνση.
Υπάρχει άραγε εργαλείο να ελέγξει αυτό το ανεξέλεγκτο;
Θεωρητικά, ναι.
Έλεγχοι, εποπτεία, διαφάνεια στην τιμολόγηση, στοχευμένες φορολογικές παρεμβάσεις, πλαφόν σε ακραίες στρεβλώσεις, γρήγορη παρέμβαση όταν η αισχροκέρδεια φοράει κοστούμι «αγοραίας προσαρμογής». Άλλες χώρες ήδη συζητούν ή εφαρμόζουν έκτακτα μέτρα απέναντι στο σοκ των τιμών.
Πρακτικά όμως τι κάνουμε;
Το εργαλείο υπάρχει όσο υπάρχει και η βούληση να χρησιμοποιηθεί.
Γιατί δεν είναι φυσικό φαινόμενο η υπερβολή. Δεν είναι βροχή. Δεν είναι σεισμός. Είναι επιλογή ανοχής. Είναι η απόφαση να θεωρείται ώριμη μια αγορά που στην πρώτη μυρωδιά κρίσης συμπεριφέρεται σαν να παίζει χρηματιστήριο πάνω στο ψυγείο του νοικοκυριού μας.
Μετά κοιτάμε τον πολίτη.
Τον «εκπαιδευμένο» και «ανθεκτικό» πολίτη.
Τον πολίτη που πρέπει να απορροφήσει άλλη μία αύξηση, να προσαρμοστεί, να κόψει από αλλού, να γίνει πιο συνετός, πιο υπομονετικός, πιο λογικός.
Πόσο εκπαιδευμένος να γίνει πια; Μας ζηλεύει και δελφίνι σε Ενυδρείο.
Ο πόλεμος καταστρέφει ζωές πραγματικές, άμεσες, ανυπολόγιστες.
Η αγορά, από την άλλη, συχνά κατασκευάζει μια δεύτερη έκρηξη — λογιστική — που απλώνεται πολύ πιο πέρα από το σημείο της σύρραξης και προσγειώνεται στο καλάθι μας.
Και στο τέλος ο άνθρωπος εδώ, μακριά από το μέτωπο αλλά μέσα στο αποτέλεσμα, δεν έχει να διαχειριστεί μόνο αριθμούς.
Έχει να διαχειριστεί μια μόνιμη αίσθηση ότι κάθε διεθνής κρίση θα βρει τρόπο να μπει στο σπίτι μας.
