Η επιστροφή των παιδιών στα σχολεία επαναφέρει την οικογένεια σε ένα πιο σταθερό πρόγραμμα, λύνει όμως μόνο ένα μέρος του προβλήματος για τους εργαζόμενους γονείς. Διότι το σχολικό κουδούνι εξακολουθεί να χτυπά πολύ πριν τελειώσει το συνηθισμένο ωράριο εργασίας.
Από αύριο, Δευτέρα, επιστρέφουν στις τάξεις οι μαθητές Γυμνασίων, Λυκείων και Τεχνικών Σχολών, ενώ στις 14 Σεπτεμβρίου ακολουθούν τα παιδιά των Δημοτικών, Νηπιαγωγείων και Ειδικών Σχολείων. Μαζί τους, όμως, επιστρέφουν και οι πρωινές διαδρομές, τα τάπερ, οι απογευματινές δραστηριότητες, το διάβασμα και το μόνιμο ερώτημα: ποιος θα πάρει το παιδί από το σχολείο;
Η μικρή εξίσωση που δεν βγαίνει
Το πρόβλημα είναι απλό στη διατύπωση και δύσκολο στην επίλυση. Το παιδί σχολάει νωρίς το μεσημέρι, ο γονιός αρκετές ώρες αργότερα και ανάμεσα στα δύο ωράρια δημιουργείται ένα κενό που πρέπει να καλυφθεί καθημερινά.
Σε κάποιες οικογένειες τη λύση δίνουν οι παππούδες. Σε άλλες επιστρατεύονται σχολικά λεωφορεία, ιδιωτικά μελετητήρια, απογευματινή φύλαξη ή ένας γονιός που αναλαμβάνει μεγαλύτερο μέρος των μετακινήσεων. Η λύση μπορεί να λειτουργεί στην κανονική ημέρα, δοκιμάζεται όμως όταν ένα παιδί αρρωστήσει, όταν ακυρωθεί μια δραστηριότητα ή όταν ο ενήλικος που θα έκανε την παραλαβή καθυστερήσει.
Το ολοήμερο βοηθά, αλλά δεν λύνει τα πάντα
Η επέκταση του Προαιρετικού Ολοήμερου Σχολείου αποτελεί ουσιαστική βοήθεια. Κατά τη σχολική χρονιά 2026-2027 θα λειτουργήσουν 378 Προαιρετικά Ολοήμερα Σχολεία, 60 περισσότερα από την προηγούμενη χρονιά. Σύμφωνα με την Προεδρία, η επέκταση αναμένεται να προσφέρει θέση σε περίπου 2.500 επιπλέον παιδιά, ενώ τον θεσμό θα στελεχώνουν συνολικά 1.108 εκπαιδευτικοί.
Το ολοήμερο περιορίζει σημαντικά το κενό ανάμεσα στο σχολείο και την εργασία. Δεν καλύπτει όμως κάθε περιοχή, κάθε ηλικία και κάθε οικογένεια. Ούτε καταργεί τις ανάγκες μεταφοράς, τις σχολικές αργίες, τις ημέρες ασθένειας ή τα απογεύματα που γεμίζουν με ξένες γλώσσες, αθλητισμό και φροντιστήρια.
Η δεύτερη βάρδια αρχίζει στο σπίτι
Η επιστροφή από τη δουλειά δεν σημαίνει απαραίτητα και το τέλος της εργάσιμης ημέρας. Για πολλούς γονείς ακολουθεί μια δεύτερη βάρδια: φαγητό, διάβασμα, έλεγχος ανακοινώσεων, προετοιμασία της επόμενης ημέρας και μετακινήσεις.
Το βάρος δεν είναι μόνο σωματικό. Υπάρχει και η λεγόμενη «νοητική εργασία» της οικογένειας: ποιος θυμάται την εκδρομή, ποιος συμπληρώνει το έντυπο, ποιος αγοράζει το υλικό που ζήτησε ο εκπαιδευτικός και ποιος γνωρίζει ότι την επόμενη Παρασκευή το παιδί σχολάει νωρίτερα.
Όταν όλα αυτά μένουν στο μυαλό ενός μόνο ανθρώπου, η οργάνωση γίνεται ευάλωτη και η εξάντληση σχεδόν αναπόφευκτη.
Το οικογενειακό σχέδιο Β
Η πιο χρήσιμη προετοιμασία δεν είναι ένα τέλειο πρόγραμμα, αλλά ένα πρόγραμμα που προβλέπει ότι κάποια στιγμή κάτι θα πάει στραβά.
Κάθε οικογένεια χρειάζεται:
- δύο ενήλικες που μπορούν να παραλάβουν νόμιμα και με ασφάλεια το παιδί,
- ενημερωμένα τηλέφωνα στο σχολείο,
- συμφωνημένο σχέδιο για ασθένεια ή έκτακτη αποχώρηση,
- κοινό ημερολόγιο για αργίες, δραστηριότητες και σχολικές υποχρεώσεις,
- σαφή κατανομή των καθημερινών εργασιών,
- ένα σημείο στο σπίτι όπου συγκεντρώνονται τσάντες, παπούτσια, κλειδιά και έγγραφα.
Χρήσιμο είναι επίσης να αποφασιστεί από πριν ποιος γονιός μπορεί ευκολότερα να μετακινήσει μια επαγγελματική υποχρέωση σε συγκεκριμένες ημέρες, αντί η σχετική συζήτηση να γίνεται την ώρα της κρίσης.
Τι ισχύει στις πραγματικές έκτακτες ανάγκες
Η κυπριακή νομοθεσία προβλέπει δικαίωμα απουσίας χωρίς αποδοχές έως επτά εργάσιμες ημέρες τον χρόνο για λόγους ανωτέρας βίας που συνδέονται με επείγοντες οικογενειακούς λόγους, όταν ασθένεια ή ατύχημα καθιστούν απαραίτητη την άμεση παρουσία του εργαζομένου.
Η πρόνοια αυτή αποτελεί δίχτυ προστασίας για πραγματικές έκτακτες καταστάσεις. Δεν είναι λύση για τις προγραμματισμένες σχολικές αργίες ή για το καθημερινό κενό ανάμεσα στο σχολικό και στο εργασιακό ωράριο.
Υπάρχουν και τα θετικά
Η σχολική χρονιά δεν φέρνει μόνο πίεση. Για τις οικογένειες επανέρχεται μια προβλέψιμη ρουτίνα, περιορίζεται η ανάγκη καλοκαιρινής φύλαξης και δημιουργούνται σταθερές ώρες στις οποίες οι γονείς μπορούν να εργάζονται γνωρίζοντας ότι τα παιδιά βρίσκονται σε οργανωμένο περιβάλλον.
Το ζητούμενο δεν είναι να λειτουργήσει το σπίτι με στρατιωτική πειθαρχία. Είναι να μη στηρίζεται ολόκληρη η καθημερινότητα στη μνήμη, στην αντοχή και στην καλή τύχη ενός ανθρώπου.
Νίκος Κατσαρός
