Σύγχρονη υστερία και πατριωτικά δάκρυα πάνω σε ξεβαμμένα μάρμαρα
Γράφει ο Παπα – Ράτσης
Είναι πραγματικά εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίον βρίσκουμε ως υπερασπιστές εθνικών ιδεών, λόγους για να θιγόμαστε με το τελευταίο μας επίτευγμα να είναι η ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, Οδύσσεια. Μέσα σε έναν κόσμο που φλέγεται πολιτικά, κοινωνικά και κυριολεκτικά εδώ που τα λέμε, καταφέραμε να μετατρέψουμε το casting μιας μυθολογικής υπερπαραγωγής σε εθνικό ζήτημα. Διότι προφανώς ο πολιτισμός των χιλιάδων ετών, η φιλοσοφία, η τραγωδία, τα μαθηματικά και η δημοκρατία κινδυνεύουν να καταρρεύσουν αν κάποιος ηθοποιός δεν περάσει επιτυχώς από φυλετικό έλεγχο αρχαιοπρέπειας.
Για άλλη μια φορά (όπως έγινε στους 300ους ή στην Τροία) η χώρα που γέννησε την αλληγορία, τον συμβολισμό και την πολυφωνία, βρέθηκε να ουρλιάζει στο internet για το χρώμα δέρματος χαρακτήρων σε ένα έπος όπου υπάρχουν Κύκλωπες, μάγισσες, θεοί που παρεμβαίνουν στον καιρό και άνθρωποι που επιστρέφουν σπίτι μετά από δεκαετή θαλάσσια ταλαιπωρία επειδή θύμωσαν τον Ποσειδώνα και εκείνος τα πήρε κρανίο και τους έκανε το πλοίο της γραμμής, πλοίο του Κολόμβου με γραμμή Πορτογαλία – Ινδίες.
Αλλά ναι, έχετε δίκαιο πατριώτες: Το πραγματικά απίστευτο και ακραίο στοιχείο αυτής της ιστορίας είναι η ηθοποιός, η Ζεντάγια, επειδή είναι λίγο πιο σκούρα απ’ όσο μπορείτε να μεταβολίσετε.
«Η αρχαία Ελλάδα ήταν λευκή»
Αυτό είναι το πιο ανόητο επιχείρημα. Όχι επειδή απλά δεν στέκει. Αλλά επειδή καταφέρνει να αγνοήσει ταυτόχρονα την ιστορία, τη γεωγραφία και τη Μεσόγειο ολόκληρη.
Η αρχαία Ελλάδα δεν ήταν ένα απομονωμένο χωριό στο βόρειο Όσλο ή δίπλα στο χωριό του Αστερίξ. Ήταν εμπορικός κόμβος ανάμεσα σε Αίγυπτο, Φοινίκη, Μικρά Ασία, Αφρική και Βαλκάνια. Λιμάνια, αποικίες, μετακινήσεις, πόλεμοι, σκλάβοι, ναυτικοί, γάμοι, πληθυσμιακές αναμείξεις.
Αλλά στο internet του 2026, κάποιοι φαντάζονται τους αρχαίους Έλληνες σαν κλειστό κλαμπ με face control και έλεγχο DNA.
Οι ίδιοι άνθρωποι που μιλούν για «ιστορική ακρίβεια» ωστόσο, πιστεύουν επίσης ότι ο Λεωνίδας μιλούσε αγγλικά με βρετανική προφορά και είχε κοιλιακούς CrossFit διότι εκείνη η εικόνα ικανοποιούσε το αφήγημά τους.
«Οι αρχαίοι Έλληνες ήταν άριοι»
Η ιδέα ότι οι αρχαίοι Έλληνες ήταν «βόρεια άρια φυλή» δεν προέρχεται από την αρχαιότητα. Προέρχεται από μεταγενέστερες ευρωπαϊκές θεωρίες φυλετικής ανωτερότητας που προσπάθησαν να «οικειοποιηθούν» την κλασική Ελλάδα ως προγονικό πιστοποιητικό λευκότητας. Όχι οι αρχαίοι Έλληνες δεν ύψωναν τεντωμένο το λευκό τους χεράκι. Διότι δεν είχαν λευκό χεράκι και ευτυχώς δεν ήταν θιασώτες των υψωμένων χεριών.
Ούτε η αρχαιολογία, ούτε η γενετική, ούτε οι ίδιες οι αρχαίες πηγές υποστηρίζουν κάτι τέτοιο.
Οι αρχαίοι Έλληνες δεν σκέφτονταν καν με όρους λευκής φυλής. Αυτό είναι νεωτερική κατασκευή αιώνες αργότερα. Για εκείνους, Έλληνας ήταν κυρίως όποιος συμμετείχε στην ελληνική παιδεία και γλώσσα.
Αλλά δυστυχώς ο Ισοκράτης δεν είχε Twitter account για να το εξηγήσει εγκαίρως να μη μπερδεύονται οι πατριώτες.
«Μας κλέβουν την ιστορία»
Ποιο ακριβώς κομμάτι κλέβει το Χόλυγουντ;
Τους Κύκλωπες; Τις Σειρήνες; Τον θεό της θάλασσας που προκαλεί τρικυμίες επειδή τον εκνεύρισαν; Και με όλο το σεβασμό: η Οδύσσεια είναι ένα μυθολογικό έπος. Δεν είναι ντοκιμαντέρ του History Channel. Είναι ποίηση, αλληγορία, φαντασία και συμβολισμός.
Το να απαιτείς «βιολογικό ρεαλισμό» σε έργο όπου ένας άνθρωπος τυφλώνει γίγαντα και συνομιλεί με θεότητες είναι περίπου σαν να παραπονιέσαι ότι ο δράκος στο Game of Thrones δεν σέβεται τους νόμους της αεροδυναμικής.
«Τα αγάλματα ήταν λευκά»
Άλλη βλακεία αυτό. Όχι βέβαια. Τα αγάλματα έγιναν λευκά.
Επειδή ξεθώριασαν.
Η αρχαιολογία έχει αποδείξει εδώ και χρόνια ότι τα περισσότερα αρχαιοελληνικά γλυπτά ήταν έντονα χρωματισμένα. Μπλε, κόκκινα, χρυσά, πράσινα. Οι αρχαίοι λάτρευαν το χρώμα.
Η εικόνα της «κατάλευκης κλασικής καθαρότητας» είναι κυρίως νεοκλασική φαντασίωση της Ευρώπης του 18ου και 19ου αιώνα όταν κάποιοι έχτισαν ολόκληρη θεωρία φυλετικής ανωτερότητας πάνω σε… ξεβαμμένα μάρμαρα.
«Η Οδύσσεια δεν είναι fantasy story βιντεοπαιχνιδιού»
Σωστά.
Είναι ένα έπος με πραγματικά γεγονότα και ιστορικά πρόσωπα όπως μάγισσες, τέρατα, λωτοφάγους, νεκρούς που μιλούν, θεούς που παρεμβαίνουν στον καιρό, μεταμορφώσεις, νησιά που τα κυριεύει η μαγεία.
Δεν είναι απλά fantasy, είναι ο πρόδρομος. Η πηγή. Είναι fantasy πριν εφευρεθεί ο όρος fantasy.
«Οι Αμερικανοί αλλοιώνουν τον Όμηρο»
Αυτό θα είχε μεγαλύτερη βαρύτητα να ειπωθεί αν η ανθρωπότητα δεν άλλαζε τους ελληνικούς μύθους εδώ και 2.500 χρόνια. Καλώς ή κακώς αυτό συμβαίνει. Ο Ευριπίδης άλλαζε ιστορίες. Οι Ρωμαίοι άλλαζαν ιστορίες. Η Αναγέννηση άλλαζε ιστορίες. Το ίδιο το θέατρο, η όπερα άλλαξαν κατά καιρούς τις ιστορίες.
Οι μύθοι, όπως είναι και η Οδύσσεια, επιβιώνουν ακριβώς επειδή μεταμορφώνονται. Αν έμεναν παγωμένοι, θα ήταν μουσειακά αντικείμενα και όχι ζωντανά αφηγήματα.
Διότι αν το καλοσκεφτείς η ίδια η ελληνική μυθολογία είναι ουσιαστικά το πρώτο κινηματογραφικό σύμπαν της ανθρωπότητας. Πολύ πιο πλήρες απ’ όλες τις ιστορίες της Μarvel και της DC Comics μαζί.
«Θέλουν να σβήσουν την ελληνική ταυτότητα»
Άσε αυτή τη καταστροφολογία που καπηλεύονται κάποιοι για να υποστηρίξουν την ανάγκη ύπαρξης των στρεβλωμένων τους ιδεών.
Η ελληνική ταυτότητα επιβίωσε από προσπάθειες Ρωμαίων, Βυζαντίου, Οθωμανών, Πολέμων, εμφυλίων και της δικτατορίας νομίζω ότι θα αντέξει και μια ταινία του Christopher Nolan.
Ένας πολιτισμός που άντεξε χιλιετίες παρουσιάζεται ξαφνικά σαν εύθραυστο πορσελάνινο βάζο που θα διαλυθεί επειδή ένας ρόλος δεν είχε την «σωστή απόχρωση» στην παλέτα της βιβεχρωμ την οποία κάποιοι συμβουλεύονται.
Τελικά;
Ας αφήσουμε ήσυχη την τέχνη να εκφραστεί και να μην βλέπουμε παντού εχθρούς. Αν ένας πολιτισμός είναι πραγματικά μεγάλος, δεν απειλείται από μια κινηματογραφική διασκευή, ένα διαφορετικό casting ή μια σύγχρονη ματιά πάνω σε έναν αρχαίο μύθο. Απειλείται μόνο όταν φοβάται τόσο πολύ τον διάλογο, ώστε καταντά να πολεμά φαντάσματα μέσα σε κινηματογραφικές αίθουσες.
