Ρεπορτάζ: Άννα Σωτηριάδου*
Μπορεί να βρίσκεται δίπλα μας, να εργάζεται, να χαμογελά, να συμμετέχει κανονικά στην καθημερινότητα και όμως μέσα του να δίνει μια αθόρυβη μάχη. Η κατάθλιψη παραμένει μία από τις πιο παρεξηγημένες ψυχικές διαταραχές, καθώς συχνά δεν έχει «ορατό πρόσωπο». Κι όμως, για χιλιάδες ανθρώπους, μετατρέπει την καθημερινότητα σε έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης.
«Στα 16 μου πέρασα ολόκληρο καλοκαίρι χωρίς να κάνω τίποτα. Είτε έπινα είτε έμενα κλεισμένη στο δωμάτιό μου», θυμάται η Μ.Μ., περιγράφοντας την περίοδο που αργότερα κατάλαβε πως βίωνε κατάθλιψη. Εξωτερικά, η ζωή της έμοιαζε φυσιολογική. Εσωτερικά όμως ένιωθε ένα ασήκωτο βάρος που δεν μπορούσε ούτε να διαχειριστεί ούτε να εξηγήσει.
Πέρα από μια «κακή μέρα»
Η ίδια θεωρεί ότι ο όρος «κατάθλιψη» χρησιμοποιείται πλέον με υπερβολική ευκολία, χάνοντας το πραγματικό του νόημα.
«Πλέον όλοι λένε ότι έχουν κατάθλιψη επειδή νιώθουν λυπημένοι για μια μέρα», αναφέρει, εξηγώντας πως αυτή η επιπόλαιη χρήση οδηγεί συχνά στην υποτίμηση της πραγματικής διαταραχής.
«Είναι εντάξει να νιώθει κάποιος depressed, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχει depression. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα», λέει χαρακτηριστικά.
Τι είναι τελικά η κατάθλιψη
Σύμφωνα με την ψυχολόγο Παντελίτσα Σταυρινού, η κατάθλιψη είναι μια διαταραχή διάθεσης που επηρεάζει συνολικά τη λειτουργικότητα του ατόμου.
«Επηρεάζει τον τρόπο που σκέφτεται, αισθάνεται και λειτουργεί κάποιος στην καθημερινότητά του», εξηγεί.
Όπως σημειώνει, η κατάθλιψη εγκλωβίζει το άτομο σε έναν φαύλο κύκλο αρνητικών σκέψεων, συναισθηματικής εξάντλησης και μειωμένης λειτουργικότητας.
Από την πλευρά του, ο ψυχίατρος Λάμπρος Σαμαρτζής περιγράφει την κατάθλιψη ως μια χρόνια και υποτροπιάζουσα ψυχική διαταραχή που επηρεάζει όχι μόνο τη συναισθηματική κατάσταση, αλλά και την εργασία, τις σπουδές και τις ανθρώπινες σχέσεις.
Οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι η θλίψη από μόνη της δεν αρκεί για να θεωρηθεί κάποιος καταθλιπτικός. Η διάγνωση σχετίζεται με συμπτώματα που διαρκούν τουλάχιστον δύο συνεχόμενες εβδομάδες και συνοδεύονται από έντονη ψυχική επιβάρυνση, απώλεια ενδιαφέροντος και μειωμένη λειτουργικότητα.
Η κατάθλιψη δεν «φαίνεται»
Παρά τη σοβαρότητά της, η κατάθλιψη εξακολουθεί να περιβάλλεται από στερεότυπα.
Πολλοί πιστεύουν ότι «φαίνεται» ή ότι αφορά ανθρώπους «αδύναμους». Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν πως μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε ανθρώπους με ισχυρή προσωπικότητα, επαγγελματική επιτυχία και υψηλή λειτουργικότητα.
Συχνά, όσοι βιώνουν κατάθλιψη ακούνε φράσεις όπως «σκέψου θετικά», «να είσαι δυνατός» ή «θα περάσει». Για την κ. Σταυρινού, αυτές οι αντιδράσεις αποκαλύπτουν κυρίως άγνοια γύρω από τη φύση της διαταραχής.
Η Μ.Μ. θυμάται ότι άκουγε διαρκώς πως «όλα είναι καλά στη ζωή της» και άρα δεν είχε λόγο να νιώθει έτσι.
«Μου έλεγαν ότι αυτά είναι βλακείες και ότι όλα είναι στο μυαλό μου», αναφέρει.
Τα συμπτώματα που περνούν απαρατήρητα
Η κατάθλιψη εκδηλώνεται με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Σύμφωνα με τους ειδικούς, τα συχνότερα συμπτώματα είναι η έντονη θλίψη, η κόπωση, οι διαταραχές ύπνου και όρεξης, η δυσκολία συγκέντρωσης και οι αρνητικές σκέψεις.
Παράλληλα, εμφανίζονται κοινωνική απόσυρση, αίσθημα ματαιότητας και απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα έδιναν χαρά.
«Όταν ήμουν μικρότερη, ήμουν συνέχεια σπίτι. Δεν επικοινωνούσα με φίλους και απομακρυνόμουν από όλους», θυμάται η Μ.Μ.
Ο κ. Σαμαρτζής εξηγεί ότι η κατάθλιψη έχει και βιολογική διάσταση, καθώς τα κέντρα του εγκεφάλου που σχετίζονται με τα συναισθήματα αλληλεπιδρούν με εκείνα που επηρεάζουν τη σκέψη.
«Οι σκέψεις επηρεάζουν τα συναισθήματα και τα συναισθήματα επηρεάζουν τις σκέψεις», σημειώνει, περιγράφοντας τον φαύλο κύκλο της κατάθλιψης.
Η «σιωπηλή» μορφή της διαταραχής
Σε αρκετές περιπτώσεις, η κατάθλιψη δεν γίνεται εύκολα αντιληπτή.
Πρόκειται για τη λεγόμενη «λειτουργική» ή «σιωπηλή» κατάθλιψη, όπου το άτομο συνεχίζει να εργάζεται, να φροντίζει την οικογένειά του και να ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του, ενώ μέσα του καταρρέει.
«Μικρότερη δεν μπορούσα να εντοπίσω κάποιο συγκεκριμένο λόγο που ένιωθα έτσι. Όλα φαίνονταν καλά στη ζωή μου», λέει η Μ.Μ.
Η κ. Σταυρινού εξηγεί ότι η «σιωπηλή» κατάθλιψη μπορεί να εκφραστεί μέσω ευερεθιστότητας, θυμού, σωματικών συμπτωμάτων ή συνεχούς εξάντλησης.
«Πολλοί ζητούν ιατρική βοήθεια για πονοκεφάλους ή στομαχόπονους χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι πίσω από αυτά μπορεί να κρύβεται η κατάθλιψη», αναφέρει.
Ένα ακόμη λιγότερο ορατό σύμπτωμα είναι η αδυναμία λήψης πρωτοβουλιών και η συνεχής αναβλητικότητα, που συχνά παρερμηνεύονται ως τεμπελιά ή αδιαφορία.
Σε άλλες περιπτώσεις, το άτομο γεμίζει ασφυκτικά το πρόγραμμά του για να αποφύγει να μείνει μόνο με τις σκέψεις του.
«Όταν έμενα μόνη μου με τις σκέψεις μου, ένιωθα χάλια», παραδέχεται η Μ.Μ.
Οι ειδικοί δίνουν ιδιαίτερη έμφαση και στην ανηδονία, δηλαδή στην αδυναμία του ατόμου να νιώσει χαρά ή συγκίνηση.
«Υπήρξε περίοδος που δεν ένιωθα κανένα συναίσθημα», θυμάται.
Όταν η κατάθλιψη μένει χωρίς βοήθεια
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι όταν η κατάθλιψη αγνοείται ή υποτιμάται, οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές.
Η κ. Σταυρινού εξηγεί ότι η διαταραχή μπορεί να γίνει χρόνια και να επηρεάσει τις προσωπικές, οικογενειακές και επαγγελματικές σχέσεις του ατόμου.
Ο κ. Σαμαρτζής αναφέρει ότι σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν σοβαρές διαταραχές συμπεριφοράς, ψευδαισθήσεις ή ακόμη και αυτοκτονικός ιδεασμός.
Συχνά, όπως λένε, τα άτομα ζητούν βοήθεια μόνο όταν η κατάσταση έχει ήδη επιδεινωθεί σημαντικά.
Οι αιτίες πίσω από την ψυχική εξάντληση
Η κατάθλιψη δεν εμφανίζεται τυχαία. Σύμφωνα με τους ειδικούς, πρόκειται για αποτέλεσμα βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων.
Ο κ. Σαμαρτζής αναφέρει ότι ορισμένοι άνθρωποι έχουν γενετική προδιάθεση, η οποία σε συνδυασμό με ψυχολογική πίεση ή κοινωνικές δυσκολίες μπορεί να οδηγήσει στην εκδήλωση της διαταραχής.
Παράλληλα, η μοναξιά, η οικονομική ανασφάλεια, η έλλειψη υποστήριξης και τα τοξικά περιβάλλοντα αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο.
Η κ. Σταυρινού θεωρεί ότι η σύγχρονη εποχή επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ψυχική υγεία.
Η συνεχής πίεση για επιτυχία, η σύγκριση μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η σύνδεση της ανθρώπινης αξίας με την παραγωγικότητα δημιουργούν ένα διαρκές αίσθημα άγχους και ανεπάρκειας.
Η θεραπεία και η επόμενη μέρα
Η αντιμετώπιση της κατάθλιψης απαιτεί συνδυασμό ψυχοθεραπείας, φαρμακευτικής αγωγής όπου χρειάζεται και αλλαγών στον τρόπο ζωής.
Ο κ. Σαμαρτζής αναφέρει ότι σημαντικό ρόλο παίζουν η άσκηση, η σωστή διατροφή και οι ουσιαστικές κοινωνικές σχέσεις.
Από την πλευρά της, η κ. Σταυρινού προτείνει μικρές καθημερινές «παύσεις» μακριά από οθόνες και εξαντλητικούς ρυθμούς, ώστε το άτομο να επανασυνδεθεί με τον εαυτό του.
«Σημαντικό είναι να υπάρχει κάποιος που να μας ακούει χωρίς κριτική», σημειώνει.
Παράλληλα, τονίζει τη σημασία της αναγνώρισης και έκφρασης των συναισθημάτων, αλλά και της δυνατότητας να θέτουμε όρια χωρίς ενοχές.
Ο ρόλος του ψυχολόγου και του ψυχιάτρου
Ο ψυχολόγος λειτουργεί ως ένα ασφαλές σημείο αναφοράς, όπου το άτομο μπορεί να μιλήσει ανοιχτά και χωρίς φόβο.
«Η ψυχολόγος με βοήθησε να καταλάβω ότι πράγματι δεν ήμουν καλά και να αποδεχτώ τον εαυτό μου», λέει η Μ.Μ.
Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει βαθύτερα μοτίβα συμπεριφοράς και να αναπτύξει μηχανισμούς διαχείρισης των συναισθημάτων του.
Ο κ. Σαμαρτζής εξηγεί ότι ο ψυχίατρος αναλαμβάνει κυρίως τη διάγνωση και τη φαρμακευτική υποστήριξη, υπογραμμίζοντας ότι η συνεργασία ψυχολόγου και ψυχιάτρου είναι συχνά καθοριστική.
Ένα μήνυμα ελπίδας
Παρά τη δυσκολία της, η κατάθλιψη είναι θεραπεύσιμη.
«Ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν σκοτεινά, υπάρχει τρόπος να βρεθεί ξανά το φως», σημειώνει η κ. Σταυρινού.
Ο κ. Σαμαρτζής καλεί όσους δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια χωρίς φόβο ή ενοχές.
«Όπως θα πήγαινες σε γιατρό για μια σωματική ασθένεια, έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται και η κατάθλιψη», αναφέρει.
Η Μ.Μ., σήμερα σε πολύ καλύτερη κατάσταση, στέλνει το δικό της μήνυμα:
«It gets better. Μπορεί να πάρει χρόνια, αλλά γίνεται καλύτερα. Πάντα υπάρχει λόγος να συνεχίσεις και να μην τα παρατήσεις».
- Η Άννα Σωτηριάδη είναι δευτεροετής φοιτήτρια στο Πρόγραμμα Δημοσιογραφίας (ΚΠΕ) του Πανεπιστημίου Κύπρου
