Όταν μια κοινωνία ξέρει να βλέπει την ανάγκη, μπορεί να βρει τρόπους να προσφέρει χωρίς πολλά λόγια
Δεν γνώριζα αυτό το φαινόμενο μέχρι που είδα ένα σχετικό βίντεο, το οποίο θα το βρείτε στο τέλος του άρθρου.
Στην Πράγα, σύμφωνα με όσα καταγράφονται και κυκλοφορούν, άνθρωποι αφήνουν παπούτσια, ρούχα ή άλλα χρήσιμα αντικείμενα σε εμφανή σημεία, σε πάρκα, παγκάκια ή κοντά σε χώρους όπου περνούν άστεγοι και άνθρωποι που τα έχουν ανάγκη.
Όχι πεταμένα στα σκουπίδια. Όχι παρατημένα με την έννοια της εγκατάλειψης. Αφημένα έτσι ώστε να φαίνεται πως κάποιος σκέφτηκε κάποιον άλλον.
Μια μικρή πράξη που λέει πολλά
Ένα ζευγάρι παπούτσια πάνω σε ένα παγκάκι δεν αλλάζει τον κόσμο. Δεν λύνει το πρόβλημα της φτώχειας, δεν αντικαθιστά το κοινωνικό κράτος και δεν μπορεί να γίνει άλλοθι για την απουσία πολιτικών πρόνοιας.
Αλλά λέει κάτι.
Λέει ότι κάποιος, αντί να πετάξει κάτι χρήσιμο, σκέφτηκε πως μπορεί να γίνει λύση για κάποιον άλλον. Λέει ότι η ανάγκη δεν είναι πάντα αόρατη. Λέει ότι η προσφορά δεν χρειάζεται πάντα τελετές, φωτογραφίες, ανακοινώσεις και χειροκροτήματα. Μερικές φορές χρειάζεται απλώς ένα καθαρό ζευγάρι παπούτσια, αφημένο εκεί όπου μπορεί να το βρει ένας άνθρωπος που περπατά χωρίς αξιοπρέπεια όχι επειδή την έχασε, αλλά επειδή του την αρνήθηκαν.
Εμείς;
Η σύγκριση με τη δική μας κοινωνία δεν είναι βολική. Γιατί εμείς συχνά μιλάμε πολύ για ενσυναίσθηση, αλλά δυσκολευόμαστε να τη μετατρέψουμε σε καθημερινή συμπεριφορά.
Έχουμε μάθει να συγκινούμαστε μπροστά σε μια εικόνα ή σε μία “εικόνα”. Να πατάμε ένα like. Να γράφουμε μια φράση συμπαράστασης. Να κάνουμε μια κοινοποίηση. Να λέμε «κρίμα». Να θυμώνουμε για λίγο και μετά ξεχνάμε γρήγορα.
Και ύστερα ο άνθρωπος που έχει ανάγκη παραμένει εκεί που ήταν και πριν. Στο πεζοδρόμιο, στο παγκάκι, στην ουρά, στο νοίκι που δεν βγαίνει, στον ηλικιωμένο που μετρά τα ψιλά από τις 15 του μηνός, στον εργαζόμενο που κάνει πως αντέχει.
Η ενσυναίσθηση, όμως είναι πράξη. Και καλό θα ήταν να ‘ναι αντανακλαστική.
Η κοινωνία ως ενιαίος οργανισμός
Αν μια κοινωνία λειτουργεί ως ενιαίος οργανισμός και διαθέτει πραγματική ενσυναίσθηση, τότε μπορεί να γίνει και ευρηματική και δημιουργική με σκοπό να προσφέρει. Δεν περιμένει πάντα μια μεγάλη καμπάνια, μια ανακοίνωση, έναν θεσμό. Βρίσκει τρόπους.
Ένα παγκάκι μπορεί να γίνει σημείο προσφοράς. Η σκιά ενός δέντρου. Ένα πεζούλι. Ακόμα και ένα κατάστημα μπορεί να διαθέσει χώρο. Ένας πολίτης μπορεί να αφήσει κάτι χρήσιμο και να φύγει.
Η δημιουργικότητα δεν ανήκει μόνο στην τέχνη και στη διαφήμιση. Ανήκει και στην αλληλεγγύη. Και εκεί φαίνεται αν μια κοινωνία έχει βάθος ή απλώς καλές προθέσεις για δημόσια κατανάλωση.
Δεν κάνει η Πράγα τη διαφορά. Η παιδεία την κάνει
Δεν χρειάζεται να εξιδανικεύσουμε την Πράγα. Καμία πόλη δεν είναι παράδεισος και καμία κοινωνία δεν έχει λύσει μαγικά τη φτώχεια. Το θέμα δεν είναι να αντιγράψουμε μια εικόνα σαν τουριστικό μάθημα ευαισθησίας.
Το θέμα είναι να αναρωτηθούμε γιατί κάτι τόσο απλό μάς φαίνεται σχεδόν παράξενο.
Γιατί μας εντυπωσιάζει ότι κάποιος άφησε παπούτσια για έναν άγνωστο κάτω από ένα δέντρο; Γιατί δεν θεωρούμε αυτονόητο ότι ένα αντικείμενο που δεν χρειαζόμαστε μπορεί να γίνει ανάγκη για κάποιον άλλον; Γιατί η κοινωνική μας φαντασία εξαντλείται τόσο συχνά στην καταγγελία και τόσο δύσκολα περνά στην πράξη;
Ίσως επειδή έχουμε μάθει να βλέπουμε την ανάγκη ως πρόβλημα κάποιου άλλου.
Τα παπούτσια δεν είναι το θέμα. Ο άνθρωπος είναι
Στο τέλος, το ζήτημα δεν είναι τα παπούτσια. Είναι ο τρόπος που κοιτάμε την προοπτική τους. Τον επόμενο σταθμό κι αποστολή τους. Είναι ο τρόπος που βλέπουμε τον άνθρωπο που θα τα αξιοποιήσει.
Αν τον βλέπουμε ως ενόχληση, θα τα πετάξουμε. Αν τον βλέπουμε ως αόρατο, δεν θα σκεφτούμε καν ότι υπάρχει. Αν τον βλέπουμε ως άνθρωπο, θα βρούμε τρόπο να του αφήσουμε κάτι χωρίς να τον μικρύνουμε.
Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να γίνουμε Πράγα χωρίς κόπο και φασαρία, αλλά επειδή οι Πράγες θα έπρεπε να είναι το αποτέλεσμα της εξέλιξης του πολιτισμού μας.
